b. Unsurları
Madde 14 - Yazılı şekilde yapılması öngörülen sözleşmelerde borç altına girenlerin imzalarının bulunması zorunludur. Kanunda aksi öngörülmedikçe, imzalı bir mektup, asılları borç altına girenlerce imzalanmış telgraf, teyit edilmiş olmaları kaydıyla faks veya buna benzer iletişim araçları ya da güvenli elektronik imza ile gönderilip saklanabilen metinler de yazılı şekil yerine geçer.
Akademik Değerlendirme
Türk Borçlar Kanunu'nun sistematiği incelendiğinde, 14. madde, "Genel Hükümler" kısmının "Sözleşmeden Doğan Borç İlişkileri" alt ayrımında yer almaktadır. Kanun koyucu, TBK m. 12 ile kural olarak şekil serbestisini benimsemiş, istisnai durumlarda ise şekli bir geçerlilik şartı olarak öngörmüştür. TBK m. 14 hükmü, kanunun geçerlilik şartı olarak "yazılı şekli" aradığı durumlarda, bu yazılı şeklin hukuken hangi unsurlardan oluşması gerektiğini ve hangi iletişim araçlarının bu şekil şartını karşılayacağını belirleyen son derece temel bir normdur. Hükmün konuluş amacı (ratio legis) yazılı şeklin yerine getirmesi beklenen koruma, ispat ve uyarı fonksiyonlarının, gelişen iletişim teknolojileri karşısında nasıl bir yasal çerçeveye oturtulacağını tespit etmektir. Yazılı şekil, tarafları aceleci kararlar almaktan alıkoyarak onları düşünmeye sevk eder (uyarı fonksiyonu) ve gelecekte doğabilecek uyuşmazlıklarda sözleşmenin içeriğinin şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlanmasını sağlar (ispat fonksiyonu).
Tarihsel kökeni itibarıyla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 14. maddesi, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 13. maddesinin modernize edilmiş hâlidir. Mehaz İsviçre Borçlar Kanunu (OR) Art. 14 düzenlemesi ile paralel bir gelişim izleyen bu norm, 2012 yılında yürürlüğe giren yeni yasamızla birlikte ciddi bir teknolojik revizyona tabi tutulmuştur. Mülga kanun döneminde sadece mektup ve telgraf yazılı şeklin unsurları olarak sayılırken, yeni düzenlemeyle birlikte "faks ve buna benzer iletişim araçları" ile "güvenli elektronik imza" açıkça kanun metnine dâhil edilmiştir. Doktrinde Fikret Eren, M. Kemal Oğuzman, Turgut Öz ve Haluk Nami Nomer gibi değerli müelliflerin eserlerinde detaylıca incelendiği üzere, yazılı şeklin hukuken tamamlanabilmesi için iki asli unsurun kümülatif olarak bir arada bulunması şarttır: Hukuki işlemin içeriğini yansıtan bir "metin" ve bu metni benimseyerek iradesini dış dünyaya yansıtan borçlunun "imzası". Bu iki unsurdan herhangi birinin eksikliği, kanunun yazılı şekil aradığı sözleşmelerde işlemin kesin hükümsüzlük (butlan) yaptırımı ile sakatlanmasına yol açar. Kanun koyucu, TBK m. 14 ile bu metin ve imza ikilisinin geleneksel kâğıt-kalem dışında hangi modern vasıtalarla da oluşturulabileceğini sınırlı bir biçimde (numerus clausus olmaksızın, ancak katı şartlara bağlayarak) saymıştır.
Maddenin uygulama alanının ve sınırlarının doğru tayin edilebilmesi, metinde yer alan unsurların ve araçların doktriner temellerinin analiz edilmesini gerektirmektedir.
Yazılı Metin Unsuru: Yazılı şeklin ilk asli unsuru, tarafların irade beyanlarını ve sözleşmenin içeriğini barındıran, okunabilir harf ve sembollerden oluşan metindir. Bu metnin hangi vasıta ile yazıldığının (tükenmez kalem, daktilo, bilgisayar) veya hangi materyal üzerine kaydedildiğinin (kâğıt, kumaş, deri) kural olarak bir önemi yoktur. Hukuki işlemin esaslı noktalarını ihtiva eden ve dış dünyada kalıcı bir iz bırakan her türlü yazı, metin unsurunu karşılar. Metnin bizzat borçlu tarafından kaleme alınması da şart değildir; üçüncü bir kişi tarafından hazırlanan veya matbaada basılan bir form da metin unsurunu sağlar. Günlük Hayattan Örnek: Bir kişinin evini kiraya verirken kırtasiyeden aldığı matbu bir kira sözleşmesi formunu kullanması veya boş bir kâğıda kendi el yazısıyla şartları maddeler hâlinde yazması metin unsurunu oluşturur. Hukuken bu kâğıdın kimin tarafından kaleme alındığının veya sözleşmenin hangi dilde yazıldığının geçerlilik açısından hiçbir önemi bulunmamaktadır. Önemli olan, kiranın ödeneceğine dair borç altına giren kişinin bu belgedeki yazıları benimsemesidir. Belgedeki yazılar, ileride çıkacak bir uyuşmazlıkta kiracının ne kadar borçlu olduğunu kanıtlayan yegâne dayanak olacaktır. Yazının silinmez ve kalıcı bir vasıtayla kâğıda dökülmüş olması, ispat kolaylığı açısından tarafların en büyük güvencesidir.
Borç Altına Girenin İmzası: Yazılı şeklin ikinci ve en kritik unsuru, hazırlanan metnin altının, o sözleşmeyle borç altına giren tarafça imzalanmasıdır. İmza, kişinin kimliğini teşhis eden, metnin içeriğini kabul edip onayladığını gösteren ve hukuki işlem iradesini kesinleştiren bir işarettir. TBK m. 15 ile desteklenen bu kural uyarınca, imzanın kural olarak borçlunun el yazısıyla atılması zorunludur. Çift taraflı borç yükleyen sözleşmelerde her iki tarafın, tek taraflı borç yükleyen sözleşmelerde ise sadece borç altına giren tarafın imzasının bulunması yeterlidir. Günlük Hayattan Örnek: Bir bankadan tüketici kredisi çekeceğiniz zaman, banka görevlisi önünüze onlarca sayfadan oluşan yazılı bir sözleşme metni koyar. Bu metin banka tarafından önceden hazırlanmış olsa da, sözleşmenin hukuken kurulabilmesi ve sizin kredi borcunu ödeme yükümlülüğü altına girebilmeniz için son sayfadaki ilgili yere kendi el yazınızla imza atmanız şarttır. Siz o imzayı attığınız saniye, o kâğıttaki tüm maddi yükümlülükleri kendi özgür iradenizle benimsediğinizi devlete ve hukuka beyan etmiş olursunuz. İmzanın atılmaması durumunda ortada sadece okunmuş bir kâğıt parçası kalır ve sözleşme kesinlikle varlık kazanmaz. Banka yetkilisinin imzasının yanında sizin imzanızın bulunması, şekil şartının tamamlandığının nihai göstergesidir.
İmzalı Mektup ve Telgraf: Mektup ve telgraf, tarafların fiziken bir araya gelemediği durumlarda yazılı şekil şartını yerine getirmek için kanunun açıkça izin verdiği geleneksel iletişim araçlarıdır. İmzalı bir mektup, metin ve imza unsurunu kâğıt üzerinde barındırdığı için doğrudan yazılı şekil sayılır. Telgrafta ise durum farklıdır; telgrafı alan kişiye ulaşan kâğıt üzerinde gönderenin ıslak imzası bulunmaz. Bu nedenle kanun koyucu, telgrafın yazılı şekil yerine geçebilmesi için, postaneye teslim edilen "asıl telgraf metninin" borç altına giren kişi tarafından bizzat imzalanmış olmasını mutlak bir şart olarak koşmuştur. Günlük Hayattan Örnek: Uzakta yaşayan bir babanın, üniversitede okuyan kızının ev sahibine "Kızımın bu seneki tüm kira borçlarına kefil oluyorum" yazılı bir mektup gönderip altını imzalaması tamamen geçerli bir yazılı kefalet sözleşmesidir. Aynı şekilde baba, acele bir durum varsa postaneye giderek bu kefalet iradesini içeren bir telgraf çekilmesini isteyebilir. Ancak ev sahibinin eline ulaşan telgraf çıktısında ıslak imza bulunmadığından, bu işlemin geçerli sayılabilmesi için babanın postanede memura teslim ettiği asıl formun altını kendi kalemiyle imzalamış olması gerekir. Ev sahibi mahkemeye başvurduğunda, hâkim postanedeki o asıl imzalı belgeyi getirterek kefaletin geçerli olduğuna kanaat getirecektir. Bu mekanizma, aradaki fiziki mesafeye rağmen yazılı şekil güvencesinin korunmasını sağlar.
Faks ve Buna Benzer İletişim Araçları (Teyit Şartı): Teknolojinin gelişmesiyle ticari hayata giren faks cihazları, belgelerin anlık olarak uzak mesafelere kopyalanarak iletilmesini sağlar. Ancak faks cihazından çıkan kâğıt, ıslak imza taşımadığı ve kolayca tahrif edilebilir bir görüntü kopyası olduğu için kural olarak yazılı şekil şartını tek başına sağlamaz. Kanun koyucu, bu aracı yazılı şekilden sayabilmek için "teyit edilmiş olmaları" kaydını getirmiştir. Gönderilen faksın aslına uygun olduğunun ve gönderenin gerçek iradesini yansıttığının karşı tarafça doğrulanması (teyit edilmesi) şarttır. Günlük Hayattan Örnek: Bir otomotiv yedek parça fabrikası, toptancı firmaya önümüzdeki yıl için geçerli olacak ve kanunen yazılı yapılması gereken bir sipariş taahhütnamesini faks cihazıyla gönderir. Toptancının faks makinesinden çıkan belgenin üzerinde fabrikanın müdürüne ait imzanın sadece siyah beyaz bir kopyası yer almaktadır. Bu sözleşmenin hukuken yazılı şekilde kurulmuş sayılabilmesi için, toptancının fabrikayı arayıp veya ayrı bir yazı gönderip "Gönderdiğiniz faksı tam ve eksiksiz olarak aldık, onaylıyoruz" diyerek teyit vermesi gerekir. Bu teyit işlemi yapılmazsa, sadece faksın gönderilmiş olması kanunun aradığı yazılı şekli sağlamaya yetmez. Teyit mekanizması, faks kopyalarının sahteciliğe açık doğasını bertaraf eden hukuki bir güvenlik duvarıdır.
Güvenli Elektronik İmza: Güvenli elektronik imza, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nda düzenlenen, imza sahibine münhasıran bağlı olan ve elektronik verinin değiştirilip değiştirilmediğinin tespitini sağlayan kriptografik bir şifreleme yöntemidir. TBK m. 14 ve m. 15 uyarınca, güvenli elektronik imza ile gönderilip saklanabilen metinler, el yazısıyla atılmış ıslak imzanın doğurduğu bütün hukuki sonuçları aynen doğurur. Bu kurum, klasik kâğıt-kalem dikotomisini dijital ortama taşıyan, değiştirilemezlik ve kimlik doğrulama özellikleriyle yazılı şekil şartını en üst düzeyde sağlayan modern bir vasıtadır. Günlük Hayattan Örnek: Günümüzde bir şirketin satın alma müdürü, ofisinden hiç çıkmadan farklı bir şehirdeki tedarikçi ile yüz binlerce liralık bir yazılı sözleşmeyi bilgisayar üzerinden akdedebilir. Müdür, bilgisayar ekranındaki pdf formatındaki sözleşme taslağını okuduktan sonra, yetkili kurumlardan aldığı USB bellek görünümündeki nitelikli elektronik sertifikasını bilgisayara takar ve özel şifresini girerek belgeyi imzalar. Bu işlem sonucunda sözleşme dosyasına gömülen matematiksel algoritma, hukuken kişinin kendi el yazısıyla attığı ıslak imzanın birebir aynısıdır. Sözleşme fiziki bir kâğıda basılmamış olsa bile, elektronik ortamda güvenli imza ile oluşturulduğu için devletin mahkemeleri önünde tam bir yazılı belge olarak kabul görür. Sistem, belgenin içeriğinde sonradan bir harf bile değiştirilse bunu anında tespit ederek tarafları hileye karşı korur.
Türk Borçlar Kanunu'nun 14. maddesi, borçlar hukuku dogmatiğinde izole bir norm olmayıp, yasanın diğer kurallarıyla ve özel kanunlarla derin bir sistematik ağ içerisindedir. Öncelikle, şekil serbestisinin sınırlarını çizen TBK m. 12 hükmüyle organik bir bütündür; TBK m. 12 bir sözleşmenin yazılı olmasını emrettiğinde, o "yazılılığın" ne anlama geldiği doğrudan TBK m. 14'e bakılarak çözülür. Aynı şekilde, TBK m. 14'te zikredilen "imza" unsurunun nasıl ve hangi fiziksel eylemle belgeye işleneceği, hemen takip eden TBK m. 15 (imzanın atılış tarzı) hükmüyle tamamlanmaktadır. Yazılı bir metnin altındaki imzanın el yazısıyla atılmamış olması (örneğin kaşe basılması veya matbaa harfleriyle yazılması) kural olarak TBK m. 15 uyarınca geçersiz sayılacağından, TBK m. 14'teki yazılı şekil şartının da çökmesine neden olur.
Bu normun en güçlü sistematik bağı, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu (EİK) ile kurulmuştur. EİK m. 5, "Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur" diyerek maddi hukuktaki dönüştürücü etkiyi yaratmış ve TBK m. 14'ün dijital ayağını yasal bir zemine oturtmuştur. Ancak kanun koyucu, EİK m. 5/2'de bir istisna yaratarak, kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu işlemler (örneğin tapuda gayrimenkul satışı veya noterde vasiyetname) ile teminat sözleşmelerinin (kefalet gibi) güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemeyeceğini emretmiştir. Dolayısıyla TBK m. 14'te elektronik imzaya tanınan geniş yetki, teminat sözleşmeleri ve resmî şekil aranan işlemler söz konusu olduğunda özel kanun hükümleriyle sınırlandırılmıştır.
Maddenin Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile olan ilişkisi, "geçerlilik şekli" ile "ispat şekli" arasındaki ince köprüde ortaya çıkar. HMK m. 205 uyarınca, usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir ve aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılırlar. TBK m. 14'ün aradığı şartlara uygun olarak faks, telgraf veya güvenli e-imza ile oluşturulan bir metin, sadece sözleşmeyi maddi hukuk açısından var kılmakla kalmaz; aynı zamanda uyuşmazlık hâlinde usul hukuku bakımından en güçlü ispat aracı (kesin delil) olarak mahkeme dosyasına sunulur. Ayrıca, Genel İşlem Koşullarını (GİK) düzenleyen TBK m. 20-25 hükümleri de bu maddeyle ilişkilidir; zira karşı tarafa dayatılan yazılı matbu formların TBK m. 14 anlamında geçerli bir metin oluşturması, bu metnin GİK denetimlerinden (yürürlük, yorum, içerik) sağ çıkmasına bağlıdır.
Bu maddeye doğrudan ilişkin olarak sunulan kaynaklar arasında Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 28.11.2017 tarihli, E: 2016/23838, K: 2017/14734 sayılı kararı mevcuttur. İlgili kararda, TBK m. 15 bağlamında imzanın el yazısıyla atılması kuralı ve şekli incelenmiştir. Yüksek Mahkeme kararında, kanunda el yazısı ile atılacak imzanın şekli konusunda özel bir hüküm bulunmadığını, kişinin kendisine özgü sembollerle veya ad ve soyadını bizzat el yazısıyla yazmak suretiyle imza atabileceğini belirtmiştir. Ancak kişinin ad ve soyadını yazarken salt yazı yazmayı değil, doğrudan doğruya "imza atmayı amaç edinmesi" gerektiği vurgulanmıştır. TBK m. 14'te yer alan yazılı şeklin en hayati unsuru olan imzanın geçerliliğine ve sınırlarına dair çizilen bu içtihat, metin ve imza ikilisinin hukuki niteliğini belirlemede uygulamaya yön veren temel bir emsaldir. Yargıtay, imza unsurunu şekilci bir kalıba sokmaktan ziyade, borç altına girme iradesinin kâğıda nasıl yansıdığına odaklanmıştır.
Olay 1 (Faks Yoluyla Kurulan Kefalet Sözleşmesinin Akıbeti): Toptancı şirket (A) ile perakendeci şirket (B) arasında yüklü miktarda bir mal alım satım sözleşmesi akdedilecektir. Ancak toptancı (A) (B) şirketinin ödeme gücünden şüphe ettiği için, şirketin büyük ortağı (C)'nin şahsi kefaletini talep etmiştir. Farklı bir şehirde bulunan (C) asistanına bir kâğıt hazırlatıp, kefil olacağı azami miktarı ve tarihi el yazısıyla doldurarak kâğıdı ıslak imza ile imzalamıştır. Daha sonra (C) kâğıdı şirketin faks makinesine koyarak toptancı (A)'nın merkezine faks yoluyla iletmiştir. Faksı alan toptancı (A) malı (B)'ye teslim etmiş ancak bedelini alamayınca faks çıktısına dayanarak kefil (C)'ye icra takibi başlatmıştır. (C) sözleşmenin aslının kendisinde olduğunu, faksın hukuken geçerli bir yazılı şekil olmadığını savunarak takibe itiraz etmiştir. TBK m. 14 uyarınca faks ve benzeri araçlarla gönderilen metinlerin yazılı şekil yerine geçebilmesi için mutlak surette "teyit edilmiş olmaları" gerekmektedir. TBK m. 583 gereği kefalet sözleşmesi katı bir yazılı geçerlilik şekline tabidir. Somut olayda, toptancı (A)'nın faks çıktısını aldıktan sonra (C)'ye ulaşıp bu belgenin aslına uygunluğunu ve kefalet iradesini teyit ettiğine dair (örneğin karşılıklı bir onay maili veya teyit yazısı) hiçbir delili bulunmamaktadır. Teyit şartı gerçekleşmediği için, sadece faksın gönderilmiş olması, kefalet gibi ağır sonuçları olan bir sözleşmede yazılı şekil şartını yerine getirmeye yetmez. Bu nedenle hâkim, kefalet sözleşmesinin kesin hükümsüz olduğuna karar vererek toptancı (A)'nın talebini reddetmek zorundadır.
Olay 2 (E-posta İle Gönderilen Alacağın Temliki Sözleşmesi): Yazılım şirketi (X) müşteri (Y)'den olan 50.000 TL'lik hizmet alacağını, aralarındaki borç ilişkisi sebebiyle donanım tedarikçisi (Z)'ye devretmek (temlik etmek) istemektedir. (X) şirketinin yetkilisi, kendi kişisel e-posta adresinden (Z) şirketinin yetkilisine standart bir e-posta göndererek, "Müşteri (Y)'deki 50.000 TL'lik alacağımızı tarafınıza devrediyoruz, tahsilatı siz yapabilirsiniz" şeklinde bir beyanda bulunur ve e-postanın sonuna adını, soyadını ve unvanını klavyeyle yazar. (Z) şirketi bu e-postayı kabul edip müşteri (Y)'ye başvurduğunda, müşteri (Y) temlikin geçersiz olduğunu ileri sürerek ödemeyi yapmaz. TBK m. 183 uyarınca alacağın devri sözleşmesi mutlak surette "yazılı şekilde" yapılmış olmadıkça geçerli olmaz. Yazılı şeklin dijital ortamda sağlanabilmesi, TBK m. 14 ve m. 15 bağlamında ancak ve ancak Elektronik İmza Kanunu'na uygun bir "güvenli elektronik imza" kullanılmasıyla mümkündür. (X) şirketinin yetkilisinin standart bir e-posta servis sağlayıcısı üzerinden gönderdiği ve altına klavyeyle adını yazdığı e-posta, hukuken güvenli elektronik imza statüsünde değildir ve e-postanın sonundaki isim yazısı da TBK m. 15 anlamında bir "el yazısı imza" sayılmaz. Bu nedenle, taraflar arasındaki bu dijital yazışma, alacağın devri için kanunun emrettiği yazılı geçerlilik şeklini sağlamaktan tamamen uzaktır. Ortada ölü doğmuş, kesin hükümsüz bir temlik işlemi vardır ve (Z) şirketinin müşteri (Y)'den herhangi bir alacak talep etme hakkı doğmamıştır.
Maddenin uygulanmasında ticari hayatın pratikleri ile hukukun katı kuralları sık sık karşı karşıya gelmektedir. Özellikle şirketler arası yazışmalarda pdf formatında taranmış belgelerin e-posta ile gönderilmesi, uygulamada en yaygın iletişim türüdür. Ancak ıslak imzalı bir belgenin taranıp (scan edilip) standart bir e-posta ile karşı tarafa iletilmesi, kural olarak TBK m. 14 anlamında geçerli bir yazılı şekil teşkil etmez. Zira taranmış belge, güvenli elektronik imza barındırmadığı gibi, faks mekanizmasındaki gibi regüle edilmiş bir teyit sistemine de doğrudan tabi değildir. Avukatların, yazılı şekle tabi işlemlerde müvekkillerine mutlaka belgelerin asıllarının kargo/posta yoluyla fiziken değiştirilmesini veya işlemlerin KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) üzerinden güvenli e-imza ile yapılmasını tavsiye etmeleri hayati önem taşır.
Faks ile ilgili "teyit" şartı, uyuşmazlıklarda ispat hukuku açısından ciddi sorunlar yaratmaktadır. Teyidin hangi usulle yapılacağı kanunda belirtilmemiştir. Uygulamada, faksı alan tarafın faks metninin üzerine "Aslına uygundur / Onaylıyorum" yazarak kaşeleyip karşı tarafa geri faks çekmesi veya ticari defterlerine bu faksı dayanak göstererek kayıt düşmesi Yargıtay tarafından geçerli bir teyit eylemi olarak kabul edilebilmektedir. Teyit iradesi gösterilmeden tek taraflı faks gönderimlerine dayanılarak kambiyo takibi veya itirazın iptali davaları açılması genellikle usulden reddedilmektedir.
Zamanaşımı bağlamında TBK m. 14'ün işlevi, borcun ikrar edilmesi (tanınması) noktasıdır. Borçlunun, alacaklıya gönderdiği ve borcu tanıdığını gösteren ıslak imzalı bir mektup veya güvenli e-imzalı bir KEP iletisi, zamanaşımını kesen hukuki bir eylemdir. Ancak borçlunun WhatsApp veya standart e-posta üzerinden gönderdiği "borcumu ödeyeceğim" şeklindeki mesajlar, kesin delil vasfı taşımadıkları ve yazılı şekil kuralını karşılamadıkları için, kural olarak ancak takdiri delil veya delil başlangıcı olarak mahkemenin takdirine sunulabilir; doğrudan zamanaşımını kesen bir yazılı ikrar belgesi olarak kabul edilmeleri zordur.
Türk Borçlar Kanunu'nun 14. maddesi, kanun koyucunun klasik borçlar hukuku dogmatiğini dijital çağa entegre etme çabasının bir ürünü olmakla birlikte, içerdiği sayıcı (numerus clausus) araçlar bağlamında modern iletişimin gerisinde kalma eleştirilerine hedef olmaktadır. Fikret Eren ve Oğuzman/Öz gibi öğretinin önde gelen temsilcilerinin de vurguladığı üzere, telgraf ve faks gibi araçlar 21. yüzyıl ticari hayatında neredeyse tamamen kullanımdan kalkmış, müzeye kaldırılmış teknolojilerdir. Buna karşın, dünya çapında trilyonlarca dolarlık ticaretin döndüğü standart e-posta sistemleri, kapalı ağ (intranet) mesajlaşma sistemleri veya bulut tabanlı doküman onay mekanizmalarının kanun metninde açıkça zikredilmemesi ve her türlü elektronik işlemin dar bir "güvenli elektronik imza" cenderesine sokulması, kanunun pratik hayatla bağını koparmaktadır. Mahkemeler, kanunun bu lafzi katılığı karşısında ticaretin akışını durdurmamak adına HMK m. 199'da düzenlenen "elektronik veri" kavramını geniş yorumlayarak maddi hukuktaki bu şekil eksikliğini usul hukuku üzerinden yamamaya çalışmaktadır ki bu durum sistemin kendi içinde dogmatik bir tutarsızlığa düşmesine yol açmaktadır.
Bunun yanı sıra, "güvenli elektronik imza" müessesesinin bireysel düzeydeki erişilebilirliği ve kullanım pratikleri ciddi bir eleştiri konusudur. Güvenli elektronik imza altyapısı, belirli bir teknik donanım (token/akıllı kart) sertifika hizmet sağlayıcılarına ödenecek periyodik ücretler ve kompleks bir kurulum süreci gerektirmektedir. Bu nedenle, Türkiye'de bu aracı ağırlıklı olarak tacirler (şirket yetkilileri) avukatlar, mali müşavirler ve devlet memurları kullanmaktadır. Standart bir vatandaşın, evini kiralarken veya bir kefalet sözleşmesi imzalarken cebinden güvenli e-imza çıkarıp sözleşmeyi dijital olarak onaylaması sosyolojik bir fanteziden ibarettir. Hâl böyle olunca, TBK m. 14'ün getirdiği elektronik yazılı şekil özgürlüğü, sadece kurumsal (B2B) ilişkilere veya devlet-vatandaş (G2C) işlemlerine hitap eden elitist bir kurala dönüşmüş, tüketici-satıcı (B2C) ilişkilerinde ise yazılı şekil şartı eski hantal kâğıt-kalem sistemine mahkûm edilmiştir. Tüketici hukuku, bu hantallığı aşmak için "uzaktan iletişim araçları" ve "mesafeli sözleşmeler" gibi ayrı rejimler kurgulamak zorunda kalmış, bu da borçlar hukuku ile tüketici hukuku arasında tehlikeli bir kavramsal ikiliğin doğmasına zemin hazırlamıştır.
Son olarak, dijital iletişimde "metin" ve "imza" kavramlarının birbirlerinden fiziksel olarak ayrılabilirliğine dair klasik teoriler, Akıllı Sözleşmeler (Smart Contracts) ve blokzincir teknolojileri karşısında iflas etmektedir. TBK m. 14, bir kâğıdın varlığını (metin) ve o kâğıdın altına fiziken eklenen bir onayı (imza) tasavvur ederek kaleme alınmıştır. Oysa blokzincir tabanlı bir sözleşmede, metin dediğimiz şey algoritmik bir bilgisayar kodudur ve imza dediğimiz şey kişinin dijital cüzdanıyla sisteme verdiği kriptografik onaydır. Bu sistemde metin ve imza ayrı iki unsur değil, birbiri içinde erimiş ve aynı anda çalışan bir matematiksel fonksiyondur. İsviçre öğretisinde Nomer'in atıf yaptığı modern hukuk tartışmalarında da belirtildiği üzere, iradenin açıklanması ile imzanın atılması olgusunu birbirine bağlayan klasik şekil kuralları, rızanın doğrudan yazılım diliyle verildiği click-wrap sözleşmeleri veya zincir içi (on-chain) algoritmaları kavramakta yetersizdir. Türk Borçlar Hukuku sisteminin, yazılı şekli sadece "okunabilen harfler ve altındaki paraf" illüzyonundan kurtarıp, tarafların iradesini ve sözleşmenin içeriğini şüpheye yer bırakmaksızın kayıt altına alan ve değiştirilemezliğini garanti eden her türlü teknolojik şifreleme ve onaylama yöntemini "şekil" şemsiyesi altına alacak kapsayıcı bir reform yapması doktriner bir zorunluluktur.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 14. madde metnine dayanır.
Görüş: Güvenli elektronik imzanın el yazısı imzayla eşdeğer tutulması isabetli; ancak teyitsiz faks ile WhatsApp mesajlarının yazılı şekil yerine geçip geçmediği sorusunun açık yasal yanıt gerektirdiği görüşü benimsenmiştir.
Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.