Madde 188
Madde 188 - Eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihti yaçları için evlilik birliğini temsil eder. Ailenin diğer ihtiyaçları için eşlerden biri, birliği ancak aşağıdaki hâllerde temsil edebilir: 1. Diğer eş v eya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınmışsa, 2. Birliğin yararı bakımından gecikmede sakı nca bulunur ve diğer eşin hastalığı, başka b ir yerde olması veya benzeri sebeplerle rızası alınamazsa.
Akademik Değerlendirme
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitap Aile Hukuku, Evlilik Hukuku kısmında "Evliliğin Genel Hükümleri" başlığı altındaki "Haklar ve yükümlülükler" bölümünde yer alan 186, 187 ve 188. maddeler, evlilik birliğinin demokratik ve eşitlikçi bir zemin üzerinde nasıl yönetileceğini ve dış dünyaya karşı nasıl temsil edileceğini düzenlemektedir. Mehaz İsviçre Medeni Kanunu'nun (ZGB) 159-162. maddelerine dayanan bu hükümlerin temelindeki ratio legis, mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'ndeki "koca birliğin reisidir" şeklindeki ataerkil yapıyı tamamen terk ederek; eşlerin evlilik birliğini ortaklaşa yönettikleri, giderlere güçleri oranında katıldıkları ve birliği üçüncü kişilere karşı belli sınırlar dâhilinde temsil ettikleri modern, eşitlikçi bir aile modeli inşa etmektir. Bu yapı, Anayasa'nın 41. maddesinde vurgulanan "eşler arasında eşitlik" ilkesinin doğrudan medeni hukuktaki tezahürüdür.
Bu sistematik bütünsellik içerisinde TMK m. 187'nin durumu, Türk aile hukuku tarihi açısından özel ve istisnai bir kırılma noktası teşkil etmektedir. Kadının evlenmekle zorunlu olarak kocasının soyadını almasını öngören bu hüküm, Anayasa Mahkemesi'nin 22.02.2023 tarihli (E: 2022/155, K: 2023/38) kararıyla eşitlik ilkesine ve uluslararası sözleşmelere aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Bu iptal kararıyla birlikte yasa metninde yalnızca "Kadının soyadı" alt başlığı kalmış olup, evlilik birliğinde kadının kimlik haklarının eşiti olan erkekle aynı seviyeye çekilmesi yönünde yasa koyucudan köklü bir reform beklenmektedir.
Ortak konut seçimi (m. 186/1) Evlilik birliğinin mekânsal merkezi olan ve eşlerin birlikte yaşama yükümlülüklerini ifa ettikleri müşterek konutun, her iki eşin ortak iradesi ve mutabakatıyla belirlenmesidir. Mülga kanundaki evin koca tarafından seçilmesi kuralını ortadan kaldıran bu hüküm gereği, eşlerden birinin diğerinin rızası hilafına tek taraflı olarak konut seçmesi hukuken geçerli bir ortak konut iradesi doğurmaz ve bu durumda hâkimin müdahalesi (TMK m. 195) istenebilir.
Birliğin ortak yönetimi (m. 186/2) Evlilik birliğinin sevk ve idaresinde kadın ve erkeğin mutlak bir hukuksal eşitliğe ve müşterek karar alma yetkisine sahip olması kuralıdır. Ailenin bütçesinin planlanması, çocukların eğitimi, tatil planları veya tasarruf biçimleri gibi evliliği ilgilendiren her türlü olağan veya olağanüstü idari kararın tek bir "aile reisi" tarafından değil, her iki eşin katılımıyla alınması esasıdır.
Giderlere orantılı katılım (m. 186/3) Eşlerin, evlilik birliğinin iaşesi, barınması, çocukların bakımı gibi her türlü müşterek masrafa, sahip oldukları malvarlığı, elde ettikleri gelir ve sarf ettikleri "emek" oranında hakkaniyete uygun olarak katılma zorunluluğudur. Kadının ev hanımı olarak sadece ev işlerini yapması veya çocuklara bakması da bu hüküm bağlamında birliğin giderlerine yapılmış geçerli bir yasal katkı (emek) olarak değerlendirilmektedir.
Soyadı (m. 187 + AYM 2023) Evlenen kadının kimliğinin ve şahsi durumunun bir parçası olan aile ismini düzenleyen ve Anayasa Mahkemesi'nin 2023 yılındaki kararıyla köklü bir değişime uğrayan normdur. AYM, kadının kocasının soyadını almasını emreden kuralın, kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına engel olmasının ayrımcılık yasağına ve eşitlik ilkesine aykırı olduğuna hükmederek metni iptal etmiştir.
Sürekli ihtiyaçlar için tek eş temsili (m. 188/1) Eşlerden her birinin, evlilik birliğinin günlük, olağan ve alışılmış ihtiyaçlarını (mutfak masrafları, aylık olağan faturalar, çocukların temel okul giderleri vb.) karşılamak amacıyla, diğer eşin ayrıca iznine veya rızasına gerek kalmaksızın üçüncü kişilerle hukuki işlem yapabilmesi ve bu işlemlerden dolayı her iki eşin de müteselsilen sorumlu olmasıdır.
Diğer ihtiyaçlar için koşullu temsil (m. 188/2) Ailenin sürekli ihtiyaçları dışında kalan, daha yüksek maliyetli veya olağanüstü nitelikteki ihtiyaçları (büyük kredi çekilmesi, lüks bir eşya alınması vb.) için eşlerden birinin birliği temsil edebilmesinin istisnai şartlarıdır. Bu temsil ancak diğer eşin rızasıyla, hâkimin yetki vermesiyle veya gecikmesinde sakınca bulunan acil durumlarda diğer eşin rızasının alınamaması şartlarının varlığı halinde mümkündür.
scraper'dan karar yok, ileride güncelle
Olay 1: Eşlerin birlikte seçerek yerleştikleri ortak konutun kira sözleşmesini imzalayan kocanın, eşine danışmadan ve onun rızasını almadan ev sahibiyle anlaşarak sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi TMK m. 186'daki "birliğin ortak yönetimi" ve konut üzerindeki tasarruf ilkelerinin açık bir ihlalidir. Kanun koyucu, eski hukuktaki koca egemenliğini terk ederek ailenin mekânsal güvencesini her iki eşin mutabakatına bağlamıştır. Somut olayda bu tek taraflı fesih işlemi, sadece ortak yönetim kuralını değil, TMK m. 194 uyarınca aileyi doğrudan ilgilendiren aile konutu güvencesini de geçersiz kılacak mahiyettedir. Kadın eş, feshin geçersizliğini ileri sürerek konuttaki hakkını koruyabilir ve hâkim müdahalesi isteyebilir.
Olay 2: Kocanın ağır bir trafik kazası geçirip komada yattığı bir dönemde, kadının ailenin acil barınma borçları veya tedavi giderlerini karşılamak amacıyla yüklü miktarda ihtiyaç kredisi çekmesi TMK m. 188/2 çerçevesinde değerlendirilmelidir. Kural olarak, ailenin günlük mutfak masrafı dışındaki bu denli yüksek bir borçlanma "diğer (olağanüstü) ihtiyaç" kategorisinde olup, eşin veya hâkimin açık yetkilendirmesini gerektirir. Fakat olayda birliğin yararı bakımından durumun aciliyeti (gecikmede sakınca bulunması) ve kocanın hastalığı sebebiyle iradesinin alınmasının imkânsızlığı şartları kümülatif olarak gerçekleştiğinden, kadın yasal temsil yetkisini tek başına kullanabilir. Bu işlem neticesinde her iki eş de bankaya karşı müteselsilen borç altına girer.
Türk Medeni Kanunu'nun 187. maddesinin Anayasa Mahkemesi'nin 2023 tarihli kararıyla iptal edilmesi, aile hukukunda eril tahakkümün tasfiyesi açısından tarihi bir dönüm noktasıdır. Medeni Kanun, m. 186 ile birliğin yönetiminde "mutlak eşitlik" vadedip hemen ardından kadına kocasının soyadını taşıma zorunluluğu getirerek kendi içinde derin bir dogmatik çelişki barındırmaktaydı. AYM kararı, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin (CEDAW, AİHS) iç hukuka doğrudan uygulanabilirliğini teyit etmiş olsa da, TBMM'nin iptal kararına rağmen ısrarla benzer düzenlemeleri torba yasalara koyma teşebbüsü ve ardından geri çekmesi, hukuk devletinde yargı ve yasama arasındaki tehlikeli bir sürtüşmeyi ve siyasi popülizmin kadın haklarına yönelik direncini gözler önüne sermektedir. Kadının kimliğinin salt "aile birliği" paravanı altında ergitilmesine yönelik bu direncin acilen çağdaş bir kanuni reformla aşılması şarttır.
TMK m. 186'da yer alan "birliği eşler beraberce yönetirler" ve "giderlere güçleri oranında katılırlar" şeklindeki yasal kurgu, sosyolojik gerçeklikte genellikle sadece kâğıt üzerinde kalan normatif bir temennidir. Türkiye'de ekonomik gücü (sermayeyi ve geliri) elinde bulunduran eşin (genellikle erkeğin) birliğin olağanüstü kararlarında, konutun seçiminde ve yaşam standardının belirlenmesinde "fiili bir diktatörlük" kurduğu inkâr edilemez bir gerçekliktir. Yasa koyucu eşleri hukuken eşitlese de, ekonomik şiddet ve ev içi emek sömürüsü karşısında TMK'nın koruyucu mekanizmaları (hâkim müdahalesi gibi) adliyelerin iş yükü ve prosedürel hantallığı içinde çoğu zaman işlevsiz kalmaktadır. Eşitliğin tam anlamıyla tesisi, hukuki soyutlamalardan ziyade kadının istihdamda ve mülkiyet ediniminde güçlendirilmesine bağlıdır.
Evlilik birliğinin temsili ve bu temsilden doğan sorumlulukları düzenleyen TMK m. 188 hükmünün lafzı ve felsefesi, geleneksel fiziki pazar koşullarına göre (örneğin bakkaldan veresiye defteriyle alışveriş, sözlü siparişler vb.) şekillenmiştir. Oysa günümüzün dijital çağında; mobil bankacılık şifrelerinin paylaşımı, e-ticaret sitelerinden ortak kredi kartlarıyla yapılan saniyelik yüklü harcamalar veya eş adına açılmış kripto para cüzdanları üzerinden yapılan işlemler, "sürekli ihtiyaç" ve "olağanüstü ihtiyaç" sınırlarını tamamen flulaştırmaktadır. Eşlerin birbirlerinin dijital onay mekanizmalarına (e-devlet, sms doğrulama) kolayca erişebildikleri bir devirde, temsil yetkisinin aşıldığını kanıtlamak veya üçüncü kişilerin iyiniyetini sorgulamak klasik medeni hukuk enstrümanlarıyla giderek imkânsızlaşmaktadır. Kanunun temsil ve müteselsil sorumluluk rejiminin, elektronik işlem güvenliği ve dijital irade beyanları ekseninde acilen modernize edilmesi gerekmektedir.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 188. madde metnine dayanır.
Görüş: AYM 2023 soyadı kararının evlilikte eşitlik ilkesine hizmet ettiği; ortak yönetim ilkesinin ekonomik güç dengesizliklerinde pratikte yetersiz kaldığı; evlilik birliği temsilinin dijital işlemlere uyarlanması için mevzuat reformu gerektiği görüşü benimsenmiştir.
Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.