1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, mal ortaklığının boşanma, evliliğin iptali ya da kanun veya mahkeme kararı gereğince mal ayrılığına geçiş hâllerinde paylaşmayı düzenler. 276. madde "barışçıl" sona erme hâllerini (ölüm, rejim değişikliği) düzenlerken, 277 "çatışmalı" sona erme hâllerini konu alır ve bu hâllerde farklı bir paylaşma usulü öngörür.
Buna göre paylaşma iki aşamalıdır: Önce her eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde kendi kişisel malı sayılacak olan değerleri ortaklık mallarından geri alır; sonra geri kalan ortaklık malları eşler arasında yarı yarıya paylaşılır. Yasal paylaşmanın değiştirilmesine ilişkin anlaşmalar ise ancak mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüşse geçerlidir.
Bu düzenleme, evliliğin çatışmayla sona erdiği hâllerde, her eşin kişiliğine/kanuni rejime göre kişisel sayılacak değerlerini önce geri almasını sağlayarak daha "ayrıştırıcı" bir paylaşma getirir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kişisel Sayılacak Değerlerin Geri Alınması
İlk aşamada her eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel malı sayılacak olanları (kişiye bağlı eşya, manevi tazminat, miras/bağış yoluyla edinilenler vb. — TMK m. 220) ortaklık mallarından geri alır. Böylece, kanuni rejimde zaten kişisel sayılacak değerler, çatışmalı sona ermede ortaklık paylaşımına sokulmadan ilgili eşe bırakılır. Bu, boşanmada hakkaniyeti sağlayan bir ayrıştırmadır.
2.2. Kalanın Yarı Yarıya Paylaşılması
Kişisel sayılacak değerler geri alındıktan sonra, geri kalan ortaklık malları eşler arasında yarı yarıya paylaşılır. Bu, mal ortaklığının eşit paylaşım ilkesinin, kişisel değerler ayrıldıktan sonraki bakiyeye uygulanmasıdır.
2.3. Yasal Paylaşmanın Değiştirilmesi: Açık Sözleşme Şartı
Yasal (yarı yarıya) paylaşmadan sapan anlaşmalar, ancak mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüş olması hâlinde geçerlidir. Bu, çatışmalı sona ermede paylaşma oranının keyfî biçimde değiştirilmesini engeller; sapma için önceden ve açık bir sözleşmesel temel aranır.
3. Sistematik İlişkiler
- TMK m. 276 — Ölüm/rejim değişikliğinde paylaşma; 277 ile birlikte sona erme sebebine göre ikili paylaşma rejimini oluşturur.
- TMK m. 220 — Edinilmiş mallara katılmada kişisel mallar; 277'nin "kişisel sayılacak değerlerin geri alınması" aşamasının ölçüsü buradan alınır.
- TMK m. 271 — Sona erme anı (boşanma/iptalde dava tarihi); paylaşmaya esas kütle ve kapsam bu ana göre belirlenir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin — mal ortaklığında boşanma/iptal hâlinde paylaşmayı bizatihi konu edinen — son 24 ayda taranan Yargıtay 2. ve 8. Hukuk Daireleri kararları arasında doğrulanmış güncel bir karar künyesi tespit edilememiştir. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir. Mal ortaklığının nadirliği nedeniyle bu maddeye özgü güncel içtihat sınırlıdır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Mal ortaklığı rejimindeki eşler boşanır. (K), evlilik sırasında annesinden miras yoluyla edindiği ve ortaklık kütlesine girmiş bir taşınmazın kendisine bırakılmasını ister.
Hukuki analiz: Miras yoluyla edinilen değerler, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal sayılır (m. 220). 277 uyarınca (K), bu değeri ortaklık mallarından geri alır; geri kalan ortaklık malları (E) ile yarı yarıya paylaşılır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Eşler, mal rejimi sözleşmesinde boşanma hâlinde paylaşmanın 1/3-2/3 olacağına dair açık bir hüküm koymuştur.
Hukuki analiz: Yasal paylaşmadan sapan bu anlaşma, mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörüldüğünden geçerlidir (m. 277). Paylaşma, kişisel sayılacak değerler geri alındıktan sonra kalan üzerinde 1/3-2/3 oranıyla yapılır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İki aşama: Önce kişisel sayılacak değerler geri alınır; sonra kalan yarı yarıya paylaşılır.
- Ölçü m. 220: Geri alınacak değerler, edinilmiş mallara katılmada kişisel sayılanlara göre belirlenir.
- Sapma için açık sözleşme: Yasal paylaşmadan sapma, ancak mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüşse geçerlidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, çatışmalı sona ermede her eşin kişiliğine/kanuni rejime göre kişisel sayılacak değerlerini geri almasını sağlayarak, ölüm hâline göre daha ayrıştırıcı ve hakkaniyetli bir paylaşma kurar. Yasal paylaşmadan sapma için açık sözleşme şartı, zayıf konumdaki eşin korunmasına hizmet eder. Kanaatimizce 276-277 ikilisi, sona erme sebebine göre (barışçıl/çatışmalı) farklılaşan paylaşma rejimiyle, somut duruma uygun ve dengeli bir çözüm sunar.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Aile hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına başvurulmuştur (Akıntürk/Ateş, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Öztan, Aile Hukuku; Dural/Öğüz/Gümüş, Türk Özel Hukuku Cilt III). Sayfa numarası verilmemiştir.
- Yargıtay kararları: karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 01.06.2026 tarihinde tarama yapılmış; maddeye özgü doğrulanmış güncel karar tespit edilememiştir (bkz. § 4).
- Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 277; sistematik ilişkilerde m. 276, m. 220, m. 271.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Çatışmalı sona ermede kişisel sayılacak değerlerin geri alınması ve sapma için açık sözleşme şartı, hakkaniyeti ve zayıf eşi koruyan isabetli bir paylaşma usulüdür.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay HGK / İBK kararları sonrası revize edilebilir.