3. Faiz şartı
Madde 675 - (1) Görüldüğünde veya görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenmesi şart kılınan bir poliçeye, düzenleyen tarafından faiz şartı konulabilir. Diğer poliçelerde böyle bir faiz şartı yazılmamış sayılır. (2) Faiz oranının poliçede gösterilmesi gerekir; gösterilmemiş ise faiz şartı yazılmamış say ılır. (3) Başka bir gün belirtilmemişse, faiz, poliçenin düzenlenme gününden itibaren işler.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 675. maddesi, kambiyo senetleri hukuku sistematiğinde "poliçenin kabulü ve ödenmesi" ile ilgili genel hükümler arasında, poliçeye konulacak "faiz şartını" (kapital faizi) düzenlemektedir [1]. Kambiyo senetlerinde geçerli olan "belirlilik" ve "şekli sıkılık" ilkeleri gereğince, senet üzerinde yer alan bedelin kayıtsız şartsız ve belirli olması esastır. Bu temel ilkenin bir sonucu olarak, kural olarak poliçe veya bonolarda faiz şartı öngörülmesi, senet bedelinin muayyenliği ilkesi ile çelişme riski barındırır.
Ancak kanun koyucu, TTK m. 675 hükmü ile ticari hayatın gerekliliklerini ve kambiyo senetlerinin bir kredi vasıtası olma işlevini göz önünde bulundurarak, ödeme tarihi düzenlenme anında kesin olarak bilinemeyen vade türleri için istisnai bir düzenleme ihdas etmiştir [1-3]. Bu çerçevede, yalnızca "görüldüğünde" ve "görüldükten belirli bir süre sonra" ödenmesi şart kılınan poliçelerde (ve TTK m. 778/2-b yollamasıyla bonolarda) anapara faizi öngörülmesine hukuki geçerlilik tanınmıştır [1, 4]. Diğer vade türlerinde ise (belirli bir günde veya düzenlenme gününden belirli bir süre sonra), faiz tutarının önceden hesaplanıp doğrudan senet bedeline (anaparaya) eklenmesi mümkün olduğundan, bu senetlere ayrıca faiz şartı konulması kanunen anlamsız görülmüş ve konulan faiz şartının "yazılmamış sayılacağı" (yok hükmünde olacağı) kabul edilmiştir [1-3, 5].
TTK m. 675/1 hükmü, faiz şartının yalnızca iki vade türü için geçerli olabileceğini tahdidi (sınırlı) olarak belirlemiştir: "Görüldüğünde" (ibrazında) ve "görüldükten belirli bir süre sonra" [1]. Bu vade türlerinin ortak özelliği, poliçenin veya bononun düzenlendiği an itibarıyla, muhataba veya düzenleyene ne zaman ibraz edileceğinin kesin olarak bilinememesidir [2, 3]. Vadenin (ödeme gününün) meçhul olması, vadeye kadar işleyecek kapital faizinin önceden hesaplanıp senedin anaparasına dahil edilmesini imkânsız kılmaktadır. Bu pratik zorunluluk nedeniyle, kanun koyucu poliçe üzerinde ayrıca bir faiz oranının gösterilmesine cevaz vermiştir [2, 3, 6].
TTK m. 675/1'in ikinci cümlesi uyarınca, "belirli bir günde" veya "düzenlenme gününden belirli bir süre sonra" vadeli senetlerde öngörülen faiz kayıtları yazılmamış sayılır [1, 5]. Yazılmamış sayılma (yokluk/hükümsüzlük) yaptırımı, senedin tamamının veya kambiyo vasfının geçersizliği sonucunu doğurmaz. Senet, faiz kaydı hiç yazılmamış gibi geçerliliğini korur ve sadece senet üzerinde yazılı anapara bedeli üzerinden talep hakkı verir [5].
Aynı şekilde TTK m. 675/2 gereğince, faiz şartı konulmasına izin verilen vade türlerinde dahi, eğer "faiz oranı" rakamsal veya oransal olarak poliçede gösterilmemişse, faiz şartı yine yazılmamış sayılacaktır [1, 6]. Oranın belli olmaması, senedin belirli bir bedeli içermesi ilkesini ihlal edeceğinden, kanun koyucu oranı tarafların yorumuna veya piyasa teamüllerine bırakmamış, açıkça senet üzerinde gösterilmesini emretmiştir [1].
Doktrinde ve uygulamada sıklıkla karıştırılan bir husus, TTK m. 675'te düzenlenen faizin niteliğidir. Bu maddede bahsi geçen faiz, "kapital (anapara) faizi"dir, yani senedin vadesine kadar işleyecek olan sözleşmesel faizdir [2, 3, 7]. Vadenin gelmesi ve senedin ödenmemesi durumunda ortaya çıkan faiz ise "temerrüt faizi" olup, TTK m. 725 vd. hükümlerine tabidir. Temerrüt faizi talebi için TTK m. 675 kapsamında senede bir şart konulmasına gerek yoktur; yasa gereği temerrüt faizi doğar [7, 8].
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerinin (özellikle 11., 12. ve 19. Hukuk Daireleri) yerleşik içtihatlarında, TTK m. 675'in dar ve lafzi yorumu benimsenmektedir. Yargıtay kararlarında ısrarla vurgulanan temel ilke şudur: Kambiyo senetlerinin taşıdığı kamu güveni ve mücerretlik niteliği gereğince, senet metninde yer alan kayıtların herkes tarafından aynı şekilde anlaşılabilir ve hesaplanabilir olması zorunludur.
Yargıtay içtihatlarına göre; "belirli bir günde" ödenmesi kararlaştırılan bir bononun ön veya arka yüzüne "vadeye kadar aylık %2 faiz işletilecektir" şeklinde bir ibare konulması, bono vasfını (kambiyo senedi niteliğini) ortadan kaldırmaz. Sadece ve münhasıran bu faiz şartı yazılmamış sayılır (yok hükmündedir) [5]. Alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla yapacağı takipte yalnızca senet üzerinde yazılı anapara bedelini ve vadeden itibaren işleyecek temerrüt faizini talep edebilir; senede eklenen kapital faizini talep edemez [2, 3]. Ayrıca Yargıtay, TTK m. 675/2 uyarınca, "faiz işletilecektir" denilmesine rağmen oran gösterilmemişse, faizin TBK veya ticari temerrüt oranlarına göre "tamamlanamayacağını", kaydın doğrudan geçersiz sayılacağını hüküm altına almaktadır.
Olay 1: Bir ticari alım-satım ilişkisi kapsamında, borçlu A A.Ş., alacaklı B Ticaret Ltd. Şti. emrine 15.11.2023 vadeli, 500.000 TL bedelli bir bono düzenlemiştir. Bononun ön yüzüne, metnin altına "İşbu senedin düzenlenme tarihinden vade tarihine kadar yıllık %15 faiz işletilecektir" şeklinde bir ibare eklenmiş ve imzalanmıştır. Hukuki analiz: Senedin vadesi "belirli bir gün" (15.11.2023) olarak tespit edilmiştir. TTK m. 675/1 ve TTK m. 778/2-b hükümleri müştereken değerlendirildiğinde, belirli bir günde ödenmesi şart kılınan bonolara konulan faiz şartı yazılmamış sayılır [1, 4, 5]. Dolayısıyla B Ticaret Ltd. Şti., vade geldiğinde borçludan yalnızca 500.000 TL anapara talep edebilir. Sözleşmesel kapital faizi talebi kambiyo hukukuna göre reddedilir.
Olay 2: C, D'ye hitaben "İşbu poliçeyi görüldükten 60 gün sonra E'nin emrine 1.000.000 TL olarak ödeyiniz" metnini havi bir poliçe düzenlemiş ve senedin üzerine "Poliçenin düzenlenme tarihinden itibaren kanuni ticari faiz işletilecektir" şartını eklemiştir. Hukuki analiz: Vade türü "görüldükten belirli bir süre sonra" olduğu için prensip olarak senede faiz şartı konulması TTK m. 675/1 uyarınca caizdir [1]. Ancak, TTK m. 675/2, faiz oranının açıkça rakamsal/oransal olarak senet üzerinde gösterilmesini emreder ("faiz oranının poliçede gösterilmesi gerekir") [1, 6]. Oran açıkça (örneğin %10, %20 gibi) belirtilmediği, yalnızca "kanuni ticari faiz" gibi değişken ve dışsal bir atıf yapıldığı için, bu faiz şartı da yazılmamış sayılır ve faiz talebi dinlenmez.
Türk Ticaret Hukuku doktrininde (özellikle Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Mehmet Bahtiyar, Sabih Arkan ve Abuzer Kendigelen gibi otoriteler tarafından) TTK m. 675 hükmü, kıymetli evrak hukukunun "şekli sıkılık" (biçimsellik) ve "belirlilik" (muayyenlik) ilkelerinin en tipik tezahürlerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Doktrindeki hâkim ve yerleşik görüşe göre; kambiyo senedinin ekonomik fonksiyonu onun bir tedavül (dolaşım) ve kredi aracı olmasıdır. Tedavül kabiliyeti, senedi eline alan her zilyedin (hamilin) senede bakarak hak ve borcun kapsamını hiçbir dışsal araştırmaya mahal bırakmadan görebilmesine bağlıdır [12, 13]. Eğer belirli vadeli senetlere faiz şerhi konulmasına izin verilseydi, senedi devralan kişi vadeye kadar işleyecek faizi hesaplamak için fazladan matematiksel işlemler yapmak ve senedin asli bedeli hususunda tereddüt yaşamak zorunda kalırdı.
Bazı yazarlarca, TTK m. 675/2 hükmündeki "faiz oranının açıkça gösterilmemesi halinde yazılmamış sayılır" yaptırımı oldukça sert bir kural olarak eleştirilmiştir. Ticari ilişkilerde emredici nitelikteki TBK veya yasal faiz/temerrüt faizi oranlarının (Örn. 3095 s. Kanun) objektif olarak bilinebilir olduğu; dolayısıyla "kanuni faiz uygulanır" şeklindeki bir ibarenin geçerli sayılması gerektiği ileri sürülmüşse de, kıymetli evrakın kamu güveni (public trust) ilkesi karşısında bu görüş yasa koyucu tarafından kabul görmemiş ve mutlak belirlilik şartı korunmuştur.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.