**B) Şirketin yönetimi I
Madde 218 - (1) Ortaklardan her biri, ayrı ayrı şirketi yönetme hakkını ve görevini haizdir. Ancak, şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluğunun kararıyla yönetim işleri ortaklardan birine, birkaçına veya tümüne verilebilir. (2) Ticari mümessillere ve diğer ticari vekillere ilişkin hükümler saklıdır.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) İkinci Kısmında yer alan "Kollektif Şirket" düzenlemeleri, şahıs şirketlerinin temel dinamiklerini belirlemektedir. Bu bağlamda TTK m. 218 hükmü, kollektif şirketlerin iç ilişkisinde en hayati konulardan biri olan "şirketin yönetimi" hususunu düzenlemektedir. Şahıs şirketlerinin doğası gereği ortakların birbirlerine karşı duydukları yüksek güven (intuitu personae) ilkesi, yönetim yetkisinin kanun gereği tüm ortaklara ait olması sonucunu doğurur [1].
TTK m. 218/1 uyarınca, kural olarak ortaklardan her biri, ayrı ayrı şirketi yönetme hakkını ve görevini haizdir [2]. Bu durum doktrinde "özden organ" (kanuni yönetim) ilkesi olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu kural emredici nitelikte olmayıp, şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluk kararıyla yönetim işleri ortaklardan birine, birkaçına veya tümüne bırakılabilir [2], [1]. Sermaye şirketlerindeki "seçilmiş organ" (örn. anonim şirketlerde yönetim kurulu) yapısından farklı olarak, kollektif şirketlerde yönetim yetkisi ortaklık sıfatının doğrudan bir yansımasıdır. TTK m. 218/2 hükmü ise, şirketin iç ilişkisindeki yönetim yetkisi ile dış ilişkideki temsil yetkisi (ticari mümessil ve ticari vekiller) arasındaki sınırı çizerek bu kişilere ilişkin hükümlerin saklı tutulduğunu ifade etmektedir [2].
Maddenin kalbinde yer alan "ayrı ayrı yönetme hakkı ve görevi" ifadesi, her bir kollektif şirket ortağının, diğer ortakların onayını beklemeksizin şirket olağan işlemlerini tek başına yürütebileceğini göstermektedir [2], [1]. Yönetim, sadece bir "hak" değil, aynı zamanda şirketin amacına ulaşması için özenle yerine getirilmesi gereken bir "görev" olarak tasavvur edilmiştir. Kollektif şirketlerde her ortağın şirketi tek başına yönetme hak ve sorumluluğunun bulunması [1], ortakların şirketin risklerini ve borçlarını müteselsilen ve bütün malvarlıklarıyla üstlenmelerinin (TTK m. 236) doğal bir sonucudur [3].
Kanuni yönetim ilkesi, ticari hayatın pratik ihtiyaçları doğrultusunda esnetilebilir niteliktedir. TTK m. 218/1'in ikinci cümlesine göre, ortaklar şirket sözleşmesine koyacakları bir hükümle veya sonradan alacakları bir çoğunluk kararıyla, bu yetkiyi ortaklardan yalnızca birine veya birkaçına inhisar ettirebilirler [2], [1]. Bu tür bir devir gerçekleştirildiğinde, yönetim yetkisi elinden alınan ortakların iç ilişkide karar alma süreçlerine katılımı, olağanüstü işler saklı kalmak kaydıyla sona erer.
Madde 218/2, ortakların bizzat yönetime katılmak istememesi durumunda üçüncü kişilerin (örneğin bir profesyonel yöneticinin) ticari mümessil veya ticari vekil sıfatıyla atanabilmesine cevaz vermektedir [2], [4]. Bu hüküm, kollektif şirketin yalnızca ortaklar tarafından idare edilebileceği yönündeki katı klasik anlayışı esneterek, şirketin profesyonellerce dışarıdan da ticari vekâlet kuralları çerçevesinde sevk ve idare edilebileceğini yasal zemine kavuşturmuştur [4].
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili ihtisas daireleri (özellikle 11. Hukuk Dairesi), TTK m. 218 bağlamında yönetici ortakların yetkilerinin sınırını katı bir biçimde değerlendirmektedir. Yargıtay içtihatlarında istikrar kazanan kurala göre; şirketi idare ve temsile yetkili ortakların, şirketin işletme konusu dışında kalan veya TTK m. 223 kapsamında "olağanüstü" nitelik taşıyan (örneğin şirketin temel üretim tesisinin satılması, üçüncü kişi lehine kefalet verilmesi) işlemleri tek başlarına yapmaları durumunda bu işlemlerin şirketi bağlamayacağı hüküm altına alınmaktadır [7], [9]. Yargıtay, TTK m. 218 uyarınca kazanılan yetkinin salt bir serbesti olmadığını, TTK m. 223 ve dürüstlük kuralı çerçevesinde şirketin ali menfaatleriyle sınırlandığını vurgulamaktadır.
Olay 1 (kurmaca senaryo): X Kollektif Şirketi'nin ortaklarından A, şirket sözleşmesinde aksine bir kısıtlama olmamasına dayanarak şirket için hammadde alımı amacıyla bir tedarikçi ile yüksek meblağlı bir sözleşme akdetmiştir. Diğer ortak B, bu işleme kendi onayının alınmadığını ileri sürerek sözleşmenin geçersizliğini iddia etmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 218/1 uyarınca her ortak, aksi kararlaştırılmadıkça tek başına yönetim yetkisini haizdir [2], [1]. Hammadde alımı "olağan" bir işlem olduğundan, A'nın tek başına hareket etmesi hukuka uygundur. B'nin onayının alınmamış olması sözleşmenin geçerliliğini etkilemez; ancak B işlemi önceden öğrenip itiraz etseydi, TTK m. 221 gereği çoğunluk kararı gerekecekti [5].
Olay 2 (kurmaca senaryo): Y Kollektif Şirketi'nde, şirketin yönetim işleri ana sözleşmeyle tamamen ortak C'ye bırakılmıştır. Ortaklar A ve B, aralarındaki anlaşmazlıklar nedeniyle salt bir çoğunluk kararı alarak C'yi yönetim görevinden uzaklaştırmak istemiştir. Hukuki analiz: Yönetim yetkisi ortaklara kanun gereği verilmiş (TTK m. 218) [2], ancak sözleşme ile bir ortağa tahsis edilmiştir. Bu durumda TTK m. 219 devreye girer. Şirket sözleşmesiyle atanan yöneticinin görevden alınması diğer ortakların basit bir kararıyla mümkün değildir; mutlaka "haklı sebep" (örn. basiretsizlik, ağır ihmal) iddiasıyla mahkeme kararı alınması zorunludur [10]. Dolayısıyla A ve B'nin salt kararı hukuki sonuç doğurmaz.
Türk Ticaret Hukuku doktrininde (örneğin Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu, Mehmet Bahtiyar gibi otoritelerce de incelendiği üzere), şahıs şirketlerindeki yönetim modeli, kişisel emeğin ve sınırsız sorumluluğun kaçınılmaz bir sonucu olarak görülmektedir [12], [13]. Doktrinde, TTK m. 218'de yer alan "özden organ" ilkesinin, şirket ortaklarının şirkete olan doğrudan bağlılıklarını pekiştirdiği kabul edilir.
Bununla birlikte, ortak sayısının fazla olduğu kollektif şirketlerde herkesin tek başına idare hakkına sahip olmasının (TTK m. 218/1), karar mekanizmalarını yavaşlatabileceği ve ortaklar arası güvenin sarsıldığı durumlarda şirket felcine (deadlock) yol açabileceği yönünde güçlü eleştiriler mevcuttur. Kanun koyucu, bu tehlikeyi öngörerek TTK m. 218/2 fıkrasında ticari mümessil atamaya açıkça izin vererek profesyonel yönetime (seçilmiş organ yaklaşımına) kapı aralamış [2], [4]; böylece klasik şahıs şirketi dogmatiği ile modern işletme gereksinimleri arasında başarılı bir sentez yaratmıştır. Sonuç olarak, hükmün lafzı ve amacı çağdaş ticari hayatın hem "şahsi güven" hem de "profesyonel operasyon" gereksinimlerini asgari müşterekte karşılayacak esnekliktedir.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.