B) Şirketin temsili
Madde 318 - (1) Komandit şirketler, kural olarak, komandite ortaklar tarafından temsil edilir. Kollektif şirketin temsil yetkisinin kapsamı ve sınırlandırılmasına ilişkin hükümleri komandit şirkete de uygulanır. (2) Komanditer ortaklar, ortak sıfatıyla şirketi temsile yetkili olamazlar. Ancak, şirket sözleşmesinde aksine hüküm bulunmamak şartıyla, komanditer ortak ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru olarak atanabi lir.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun ("TTK") 318. maddesi, komandit şirketlerin üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde hayati bir öneme sahip olan "temsil" kurumunu düzenlemektedir [1]. Komandit şirketler, nitelikleri gereği şahıs şirketleri kategorisinde yer almakla birlikte [2], içlerinde sorumlulukları sınırsız olan "komandite" ve sorumlulukları belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış olan "komanditer" olmak üzere iki farklı ortak tipini barındırır [3]. Bu ikili yapı, şirketin dış ilişkilerinde temsil yetkisinin kime ait olacağı sorununu doğurmuş ve yasa koyucu bu sorunu TTK m. 318 ile, temsil yetkisini kural olarak sınırsız sorumlu olan komandite ortaklara özgüleyerek çözmüştür [1].
TTK m. 318, kanunun "Komandit Şirket" başlıklı Üçüncü Kısmının, "Şirketin ve Ortakların Üçüncü Kişilerle Olan İlişkileri" isimli üçüncü bölümünde sistematize edilmiştir. Hükmün birinci fıkrası, komandite ortakların temsil yetkisini kollektif şirketlere ilişkin genel ilkelere (TTK m. 232-242) atıf yaparak şekillendirirken [4]; ikinci fıkrası, komanditer ortakların temsil yasağını ve bu yasağın istisnası olan "ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru" olarak atanabilme imkânını düzenlemektedir [1]. Bu düzenleme, üçüncü kişilerin hukuki işlem güvenliğini sağlama ve ortakların sorumluluk rejimleri ile temsil yetkileri arasındaki illiyet bağını koruma felsefesine dayanmaktadır.
Maddenin birinci fıkrası uyarınca komandit şirketler, kural olarak komandite ortaklar tarafından temsil edilir [1]. Hüküm, temsil yetkisinin kapsamı ve sınırlandırılması hususunda kollektif şirket hükümlerine atıf yapmaktadır. Bu atıf gereği TTK m. 233 devreye girmektedir [4]. TTK m. 233 uyarınca, şirketi temsile yetkili olan kişi, şirketin işletme konusuna giren her türlü işi ve hukuki işlemi şirket adına yapma yetkisine sahiptir [4]. 6102 sayılı TTK ile ultra vires ilkesinin kaldırılması sonucunda, temsilcinin yetkisi işletme konusu ile mutlak sınırlandırılmış olmasa da, iç ilişkideki ve tescil edilmiş sınırlamalar büyük önem taşımaktadır [4-6]. Temsil yetkisi, ancak birlikte imza kuralı (çift imza) getirilerek veya şube işleriyle sınırlandırılarak ve bu hususların ticaret siciline tescil ve ilanıyla üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir [7].
TTK m. 318/2'nin ilk cümlesi, "Komanditer ortaklar, ortak sıfatıyla şirketi temsile yetkili olamazlar." diyerek mutlak bir yasak getirmektedir [1]. Komanditer ortakların sadece koydukları veya taahhüt ettikleri sermaye miktarı kadar sorumlu olmaları (TTK m. 319), onların üçüncü kişilerle şirket adına sınırsız işlem yapma yetkisine sahip olmalarını engeller [8]. Zira sınırlı sorumluluğa sahip bir kişinin, şirketi sınırsız borç altına sokabilmesi, şirket alacaklıları ve komandite ortaklar açısından katlanılamaz bir risk oluşturur. Bu durum, TTK m. 309'da düzenlenen komanditerlerin "şirket işlerini görmeye görevli ve yetkili olmadıkları" kuralının dış ilişkideki yansımasıdır [9].
TTK m. 318/2'nin ikinci cümlesi, sözleşmede aksine hüküm bulunmamak kaydıyla komanditer ortakların "ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru" sıfatıyla atanabileceklerini öngörmektedir [1]. Burada dikkat edilmesi gereken husus, komanditerin "ortak sıfatıyla" değil, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 547 ve m. 551'de düzenlenen "bağımlı tacir yardımcıları" sıfatıyla bu yetkiyi kullanmasıdır [10, 11]. Bu atamanın usulüne uygun yapılması ve özellikle ticari mümessillik için ticaret siciline tescil edilmesi gereklidir. Bu sıfatla hareket eden komanditer, işlemleri yaparken mutlaka bu sıfatını (örneğin "Ticari Mümessil") karşı tarafa açıkça bildirmek zorundadır. Aksi hâlde TTK m. 321 hükmü devreye girer [12].
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarında, ticaret şirketlerinde organ sıfatı ile iradi temsilci sıfatı arasındaki sınırın kesin çizgilerle ayrıldığı vurgulanmaktadır. Yargıtay kararlarında (örneğin Y. 11. HD, 23.3.1982, E. 1982/851; K. 1982/1225 ve devamı kararlar [14, 15]), temsil yetkisinin sınırlarının tescil ve ilan edilmesinin, iyiniyetli üçüncü kişilerin korunması bağlamındaki işlevi titizlikle incelenmektedir.
Komandit şirketler özelinde; bir komanditer ortağın "ortak sıfatıyla" şirketi temsil ediyormuş gibi bir güven uyandırarak sözleşme akdetmesi hâlinde, Yargıtay "görünüşte haklılık" ve dürüstlük kuralı (TMK m. 2) çerçevesinde üçüncü kişileri koruma eğilimindedir [13, 16]. Şayet komanditer ortak, TTK m. 318/2 uyarınca yetkilendirilmiş bir ticari vekil olarak hareket etmesine rağmen imza atarken bu sıfatını (kaşe vb. ile) açıkça belirtmezse, Yargıtay, TTK m. 321 lafzını sıkı bir şekilde uygulayarak bu ortağın şahsi malvarlığıyla, komandite ortaklar gibi müteselsil sorumluluğuna hükmetmektedir [12, 17].
Olay 1: (X) Komandit Şirketi'nde, (A) komandite, (B) ise komanditer ortaktır. Şirket sözleşmesinde aksine bir hüküm olmamasına dayanılarak, (B)'ye noter ihtarnamesi ve şirket kararı ile "ticari mümessil" sıfatı verilmiş ve ticaret siciline tescil edilmiştir. (B), hammadde tedarikçisi (Y) A.Ş. ile yüklü miktarda bir alım sözleşmesi imzalarken, kaşenin üzerine yalnızca imzasını atmış, "ticari mümessil" unvanını kullanmamış veya bu sıfatla hareket ettiğini belirtmemiştir. Şirket borca batık hâle gelmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 318/2'ye göre (B)'nin ticari mümessil atanması hukuka uygundur [1]. Ancak (B), işlemi yaparken ticari mümessil sıfatını açıkça bildirmediği için, TTK m. 321/1 uyarınca bu işlemden doğan borçtan iyiniyetli alacaklı (Y) A.Ş.'ye karşı "komandite ortak gibi", yani sınırsız ve müteselsil olarak sorumlu olacaktır [12].
Olay 2: (Z) Komandit Şirketi'nin komandite ortakları (C) ve (D), şirketin temsili için "birlikte imza" kuralını kabul etmiş ve bunu ticaret siciline tescil ve ilan ettirmişlerdir. (C), şirketin işletme konusuna giren bir taşıt alımı için galerici (E) ile tek başına imza atarak sözleşme yapmıştır. Hukuki analiz: TTK m. 318/1 atfıyla uygulanacak olan TTK m. 233/2 uyarınca; şirket sözleşmesinin tescil ve ilanı gerekli hükümlerine göre şirketin bağlanabilmesi için birlikte imza şart kılınmışsa, bu şart üçüncü kişilere karşı da geçerlidir [4, 7]. İyiniyet iddiasında bulunulamayacağından, bu sözleşme (Z) Komandit Şirketi'ni bağlamaz.
Türk Ticaret Hukuku doktrininde (örneğin Prof. Dr. Reha Poroy, Prof. Dr. Ünal Tekinalp, Prof. Dr. Ersin Çamoğlu ve Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar'ın eserlerinde ve tartışmalarında işaret edildiği üzere) komandit şirket yapısı, tarihsel kökeni itibarıyla sermayeyi sağlayan ancak ticari riski üstlenmek istemeyen kişiler (komanditer) ile, emeği ve şahsi sorumluluğu ile ticari faaliyeti yürüten kişilerin (komandite) işbirliğine dayanır.
TTK m. 318/2 hükmünün, komanditer ortaklara iradi temsilci (ticari mümessil vb.) olma yolu açması, doktrinde zaman zaman eleştirilmiştir. Bir taraftan, şirkete en büyük sermayeyi koyan komanditerin şirketin dış işlerinde tamamen etkisiz kalmasının ticari hayata uygun olmadığı savunulurken; diğer taraftan, komanditerin şirket temsilcisi olması durumunda, üçüncü kişilerin şirketin mali yapısı ve muhataplarının sorumluluk sınırı hakkında yanılgıya düşebilecekleri haklı olarak vurgulanmaktadır. Kanun koyucu, bu tehlikeyi bertaraf edebilmek amacıyla TTK m. 321 hükmünü sert bir şekilde kaleme almış ve "sıfatını açıkça bildirmeme" hâlini sınırsız sorumluluk ile cezalandırmıştır [12]. Ancak uygulamanın pragmatik yapısı içinde, komanditer ortak sıklıkla perde arkasından "gizli komandite" gibi hareket etmekte, bu durum da karmaşık güven koruma (appearance of authority) davalarına yol açmaktadır. Esas sözleşme serbestisi kapsamında (TTK m. 318/2) bu yetkinin verilip verilmemesi şirket kurucularının inisiyatifine bırakılmış olsa da, şeffaflığı zedeleyecek bu tip iradi temsil atamalarının ticaret sicili nezdinde çok daha sıkı denetimlere tabi tutulması gerektiği doktrinde ifade edilen reform önerileri arasındadır.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.