(Mülga: 15/2/2018 - 7099/23 md.) e) Bildirim
Madde 431 - (Mülga: 15/2/2018 - 7099/23 md.) 63 27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı 30 uncu maddesiyle, bu fıkraya “ispat eden” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilen” ibaresi eklenmiştir.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 431. maddesi, anonim ortaklıklar hukukunda genel kurula katılımda "temsil" müessesesini ve hususi temsilcilerin şirkete yapması gereken bildirim yükümlülüğünü düzenlemekteydi. Hükmün orijinal metninde, tevdi eden temsilcisi, organın temsilcisi, bağımsız temsilci ve kurumsal temsilcinin, temsil edecekleri payların sayılarını, çeşitlerini, itibarî değerlerini ve gruplarını şirkete bildirmekle yükümlü oldukları öngörülmekteydi [1].
Ancak bu hüküm, "Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" olan 15/02/2018 tarihli ve 7099 sayılı Kanun'un 23. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır (mülga edilmiştir) [2]. Dolayısıyla, TTK m. 431 güncel Türk Ticaret Kanunu sistematiğinde yürürlükte bulunmamaktadır [3].
Önemli Akademik Tespit: Soru metninde maddenin altında yer alan "(63) 27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı 30 uncu maddesiyle, bu fıkraya 'ispat eden' ibaresinden sonra gelmek üzere 've Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilen' ibaresi eklenmiştir." şeklindeki dipnot açıklaması, esasen TTK m. 431'e değil; "Şirkete karşı yetkili olma" başlığını taşıyan TTK m. 426 fıkra 2 hükmüne aittir [4]. TTK m. 431 bütünüyle ilga edildiğinden, anılan tarihteki MKK bildirim düzenlemeleri m. 426 bünyesinde yer bulmuştur [2, 4].
Madde yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte, mülga metnin içerdiği hukuki müesseselerin anonim şirketler hukuku tarihindeki yerini anlamak, kanun koyucunun irade evrimini tespit açısından elzemdir.
Kaldırılan hükme göre; tevdi eden temsilcisi, organın temsilcisi, bağımsız temsilci ve kurumsal temsilci konumunda olan kişilerin, temsil ettikleri payların sayılarını, çeşitlerini, itibarî değerlerini ve gruplarını şirkete toplantı öncesinde bildirmeleri emredici bir şekil şartı olarak öngörülmüştü [1]. Bu katı şekil şartı, şeffaflığı sağlama gayesi gütmekle birlikte, uygulamada genel kurul kararlarının geçerliliğini sürekli bir tehdit altında bırakmıştır.
Söz konusu bildirimin yapılmamasının asli yaptırımı, genel kurulda alınan kararların iptal edilebilirliği olarak düzenlenmişti. Bildirim eksikliği halinde, o genel kurulda alınan kararlar, "genel kurula yetkisiz katılmaya dair hükümler" çerçevesinde (TTK m. 446/1-b) iptal davasına konu edilebilmekteydi [1]. Kanun koyucu, 7099 sayılı Kanun ile bu ağır yaptırımı ve şekli yükümlülüğü kaldırarak genel kurul kararlarında "istikrar ilkesini" tesis etmeyi tercih etmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin, mülga TTK m. 431 dönemine (2012-2018 yılları arasına) ait içtihatlarında, kurumsal temsilcilerin ve organ temsilcilerinin bildirim eksiklikleri, eğer alınan karara "etkili" olmuşsa (illiyet bağı şartı), genel kurul kararlarının iptali sebebi olarak değerlendirilmekteydi. Ancak, maddenin yürürlükten kalkmasıyla birlikte Yargıtay'ın bu yöndeki kararları da yasal dayanağını yitirmiştir. Doktrinde Pulaşlı gibi yazarların TTK m. 431 hükümlerini iptal davası bağlamında örnek gösterdiği eski tarihli şerhlerde dahi, bu hükümlerin sonradan yürürlükten kaldırıldığı bilhassa ve önemle vurgulanmaktadır [3].
Olay 1 (kurmaca senaryo): X Anonim Şirketi'nin 2024 yılı olağan genel kurul toplantısına, bir kısım pay sahiplerini temsilen kurumsal temsilci sıfatıyla katılan A, toplantı öncesinde temsil edeceği payların itibarî değerlerini ve gruplarını şirkete özel bir bildirimle iletmemiştir. Genel kurulda alınan kararlara muhalif kalan B, A'nın TTK m. 431 uyarınca bildirim yükümlülüğünü ihlal ettiğini ve oylarının geçersiz sayılarak kararın yetkisiz katılma sebebiyle iptal edilmesi gerektiğini ileri sürerek dava açmıştır. Hukuki analiz: TTK m. 431 hükmü 15/02/2018 tarihinde yürürlükten kaldırıldığı için [2], kurumsal temsilcilerin toplantı öncesi payların sayısını, çeşidini ve itibarî değerini şirkete ayrıca bildirme zorunluluğu bulunmamaktadır [3]. Bu tür bir şekli eksiklik artık m. 446 bağlamında "yetkisiz katılma" olarak değerlendirilemez. Mahkeme, salt m. 431'in ihlali iddiasına dayanan iptal talebini reddetmelidir.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Y Anonim Şirketi'nde hamiline yazılı pay senedi zilyedi olan C, genel kurula katılmak istemiş; ancak Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) yasal bildirimini yapmamıştır. Yönetim kurulu, C'yi toplantı salonuna almamıştır. C, mülga m. 431'in artık uygulanmadığını, şirkete bildirim yapmak zorunda olmadığını iddia etmektedir. Hukuki analiz: Olayda uygulanması gereken kanun maddesi mülga 431 değil, TTK m. 426/2'dir. 27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanun ile m. 426/2'ye eklenen hüküm uyarınca; hamiline yazılı pay senedi zilyedinin genel kurula katılıp haklarını kullanabilmesi için MKK'ya bildirimde bulunmuş olması emredici bir şarttır [4]. C'nin "bildirim zorunluluğu kalktı" savunması, m. 426/2 karşısında hukuki dayanaktan yoksundur.
6102 sayılı Kanun, 2012 yılında yürürlüğe girdiğinde, Avrupa Birliği yönergeleri ve kurumsal yönetim ilkelerinden esinlenerek "organın temsilcisi", "bağımsız temsilci" ve "tevdi eden temsilcisi" gibi kurumlara (m. 428) ve bu kurumların uyması gereken son derece ağır bürokratik bildirim mecburiyetlerine (m. 430, m. 431) yer vermişti. Ancak Türk ticaret hayatının pragmatik yapısı ve şirketler hukuku pratiği, bu katı bürokratik düzenlemelerle uyum sağlayamamıştır.
Doktrinde Pulaşlı, Kırca ve Kendigelen gibi saygın yazarların da işaret ettiği üzere; her bir payın çeşidi, itibarî değeri, grubunun vb. tek tek şirket yönetimine bildirilmemesinin yaptırımının "genel kurul kararının yetkisiz katılma sebebiyle iptali" (TTK m. 446/1-b) gibi çok ağır bir sonuca bağlanması [1], şirket idaresinde işlem güvenliğini ve hukuki istikrarı temelden sarsmıştır. Kanun koyucunun 7099 sayılı Kanun ile bu şekilci ve tuzak niteliğindeki bildirim yükümlülüğünü (m. 431) yürürlükten kaldırması [2], "şirket işlemlerinde rasyonellik ve basitlik" hedefine uygun, son derece isabetli bir yasama müdahalesidir [2, 3].
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.