**II
Madde 610 - (1) Anonim şirketlere ilişkin 514 ilâ 527 nci madde hükümleri limited şirketlere de uygulanır.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 610. maddesi, limited şirketlerde finansal tablolar ve yedek akçeler rejimini düzenleyen son derece temel bir atıf normudur. Madde metni, "Anonim şirketlere ilişkin 514 ilâ 527 nci madde hükümleri limited şirketlere de uygulanır" hükmünü amirdir [1]. Kanun koyucu, 6102 sayılı TTK sistematiğinde limited şirketleri, mülga 6762 sayılı TTK’dan farklı olarak "küçük bir anonim şirket" modeline yaklaştırmış olup [2], sermaye şirketlerine hâkim olan temel finansal şeffaflık, hesap verebilirlik ve sermayenin korunması ilkelerini her iki şirket türü için tek bir rejim altında birleştirmiştir.
Bu atıf maddesi sayesinde, limited şirketler; finansal tabloların dürüst resim ilkesine göre hazırlanması, yönetim kurulunun (limited şirketlerde müdürlerin) yıllık faaliyet raporunun düzenlenmesi, topluluk finansal tabloları, genel kanuni yedek akçeler, şirketin kendi paylarını iktisabı halinde ayrılacak yedek akçeler, ihtiyari yedek akçeler, çalışanlar lehine yardım akçesi ayrılması ve kâr payı ile yedek akçeler arasındaki bağlantı hususlarında tamamen anonim şirketlere ilişkin maddi hukuk kurallarına tabi kılınmıştır [3], [4]. Doktrinde Reha Poroy, Ünal Tekinalp ve Ersin Çamoğlu'nun ifade ettiği üzere, bu yollamanın temel ratio legis'i, limited ortaklıkların faaliyetlerini istikrarlı bir biçimde sürdürebilmeleri için mali yapılarının anonim şirket seviyesinde güçlü ve denetlenebilir olmasını sağlamaktır [5].
TTK m. 610 atfı uyarınca, limited şirket müdürleri, bilanço gününü izleyen ilk üç ay içinde geçmiş hesap dönemine ait finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporunu Türkiye Muhasebe Standartlarına (TMS) uygun olarak hazırlamak ve genel kurula sunmak zorundadır [6]. TTK m. 515'te yer alan "dürüst resim ilkesi" gereğince, bu tablolar limited şirketin malvarlığını, borç ve yükümlülüklerini, öz kaynaklarını ve faaliyet sonuçlarını tam, anlaşılabilir, şeffaf ve güvenilir bir şekilde yansıtmalıdır [6], [7].
Sermayenin korunması ilkesinin en güçlü aracı olan kanuni yedek akçeler, limited şirketler için de zorunludur [8]. TTK m. 519 uyarınca birinci ayırım; yıllık kârın yüzde beşinin, ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşıncaya kadar ayrılmasıdır [9], [8]. İkinci ayırım ise; pay sahiplerine yüzde beş oranında kâr payı ödendikten sonra, kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın yüzde onunun genel kanuni yedek akçeye eklenmesini amirdir [10], [11]. Bu akçeler, sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde sadece zararların kapatılmasına, işletmenin devamlılığına veya işsizliğin sonuçlarını hafifletmeye yönelik kullanılabilir [12].
Limited şirket, TTK m. 612 çerçevesinde kendi esas sermaye paylarını iktisap ettiği takdirde, m. 610 atfıyla devreye giren TTK m. 520 hükmü gereğince, iktisap değerlerini karşılayan tutarda özel bir yedek akçe (bağlı yedek akçe) ayırmakla mükelleftir [11], [13]. Bu fonlar serbestçe kullanılamaz; sadece paylar devredildiği veya itfa edildiği takdirde çözülebilir [13], [14].
Kanuni zorunlulukların dışında, limited şirket esas sözleşmesi ile yıllık kârın yüzde beşinden fazla bir tutarın yedek akçeye ayrılacağı kararlaştırılabilir [11], [14]. Ayrıca TTK m. 522 çerçevesinde limited şirket çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları (vakıf veya kooperatif formunda) kurulması amacıyla yardım akçesi niteliğinde yedek akçe de ayrılabilir [15], [14], [16].
Maddenin en can alıcı pratik sonucu TTK m. 523'te yatmaktadır. Kanuni ve şirket sözleşmesinde öngörülen yedek akçeler eksiksiz olarak ayrılmadıkça limited şirket ortaklarına dağıtılacak kâr payı belirlenemez [17], [18]. Kâr payı, ancak tahsis edilmiş yedek akçeler ayrıldıktan sonra kalan serbest (net) kârdan dağıtılabilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında, sermaye şirketlerinin malvarlığının korunması ilkesi sıkı bir şekilde denetlenmektedir. Kâr payı dağıtım kararlarının iptali davalarında Yargıtay, bilançonun Türkiye Muhasebe Standartlarına ve dürüst resim ilkesine uygun olup olmadığını; keza I. ve II. tertip yasal yedek akçelerin TTK m. 519 uyarınca eksiksiz olarak ayrılıp ayrılmadığını re'sen gözetir. Yedek akçeler ayrılmaksızın ve geçmiş yıl zararları mahsup edilmeksizin alınan genel kurul kâr dağıtım kararları, Yargıtay tarafından TTK'nın emredici hükümlerine ve sermayenin korunması ilkesine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle iptal ya da butlan yaptırımı ile karşılaşmaktadır.
Olay 1 (kurmaca senaryo): (X) Limited Şirketi, 2024 hesap dönemini yüksek bir kâr ile kapatmıştır. Şirket genel kurulu, 2025 yılı Nisan ayında olağan olarak toplanmış ve müdürler kurulunun önerisi doğrultusunda dönem kârının tamamının ortaklara dağıtılmasına karar vermiştir. Ancak şirket henüz ödenmiş sermayesinin %20'sine ulaşacak kadar birinci tertip genel kanuni yedek akçesini biriktirmemiştir. Hukuki analiz: TTK m. 610 atfıyla limited şirketlerde de uygulanan TTK m. 519 ve m. 523 hükümleri uyarınca, kanuni yedek akçeler ayrılmadıkça kâr payı belirlenemez ve dağıtılamaz [9], [18]. Alınan genel kurul kararı, emredici kanun hükümlerine (sermayenin korunması ilkesi) açık aykırılık teşkil ettiğinden iptale tabidir. Dağıtılan tutarlar TTK m. 611 kapsamında haksız kâr payı teşkil eder ve şirkete iadesi gerekir [1].
Olay 2 (kurmaca senaryo): (Y) Limited Şirketinin ortaklar kurulu, şirket sözleşmesine koydukları bir madde ile, şirketin uzun vadeli teknolojik yatırımlarını finanse edebilmek amacıyla, her yıl dönem kârının %15'inin "İhtiyari Yatırım Yedek Akçesi" olarak ayrılmasını kararlaştırmıştır. Azınlık ortaklardan (A), kanuni sınırı (%5) aşan bu düzenlemenin limited şirketlere uygulanamayacağını iddia etmektedir. Hukuki analiz: TTK m. 610 hükmü gereği TTK m. 521 limited şirketlere de uygulanır. TTK m. 521/1 uyarınca, şirket sözleşmesiyle yedek akçeye yıllık kârın yüzde beşinden fazla bir tutarın ayrılacağı öngörülebilir [14]. Dolayısıyla sözleşme hükmü hukuka uygundur ve (A)'nın itirazı mesnetsizdir.
Doktrinde Mehmet Bahtiyar, Ünal Tekinalp ve Ersin Çamoğlu gibi önde gelen akademisyenlerin de dikkat çektiği üzere, 6102 sayılı TTK, limited şirketleri şahıs şirketi hüviyetinden kopararak adeta "küçük bir anonim şirket" (mini-AG) formatına büründürmüştür [2], [24]. Bu bağlamda, TTK m. 610 ile anonim şirketlere ait finansal raporlama, dürüst resim ilkesi, TMS uyumluluğu ve katı yedek akçe rejiminin (m. 514-527) olduğu gibi limited şirketlere aktarılması ciddi bir eleştiri konusudur.
Türkiye'deki limited şirketlerin kahir ekseriyeti aile tipi, küçük ve orta boy işletmeler (KOBİ) niteliğindedir. Anonim şirketlere mahsus ağır muhasebe standartlarının ve bilanço kurallarının bu ölçekteki şirketlere katı bir şekilde uygulanması, idari maliyetleri artırmakta, bürokrasiyi ağırlaştırmakta ve hukuki riskleri tırmandırmaktadır. Her ne kadar şeffaflık ve alacaklıların korunması amaçlansa da, limited şirketlerin esnek yapısına daha uygun, basitleştirilmiş ve özgül bir finansal tablo-yedek akçe rejiminin tasarlanması, kanun yapma tekniği ve ticari hayatın rasyonalitesi bakımından daha isabetli bir reform olabilirdi.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.