TTK Madde 624

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), limited şirketlerin yönetim ve temsil yapısında mülga 6762 sayılı Kanun’a (eTTK) kıyasla köklü ve devrim niteliğinde değişiklikler meydana getirmiştir. Eski sistemde benimsenen ve "özden organ" ilkesine dayanan, aksi kararlaştırılmadıkça tüm ortakların hep birlikte müdür sıfatıyla şirketi yönetmeye ve temsile yetkili ile yükümlü olduğu model terk edilmiştir [1]. Yeni kanun ile limited şirketlerde anonim şirketlerin "yönetim kurulu" yapılanmasına benzer, kurumsal ve profesyonel bir yönetim anlayışını yansıtan "müdürler kurulu" müessesesi ihdas edilmiştir [2, 3].

TTK m. 624, tam da bu kurumsal yapılanmanın yasal zeminini oluşturmaktadır. Madde, şirkette birden fazla müdür bulunması halinde bu kişilerin bağımsız ve birbirinden kopuk bireyler olarak değil, bir "kurul" (müdürler kurulu) halinde çalışacaklarını normatif olarak güvence altına almaktadır. Kanun koyucu, yönetim organının işleyişinde kilitlenmeleri (deadlock) önlemek, şirket içi hiyerarşiyi ve organizasyonel şeffaflığı tesis etmek amacıyla müdürler kuruluna bir başkan atanmasını emredici bir kural olarak düzenlemiştir [4]. Bu düzenleme, limited şirketleri şahıs şirketi karakterinden bir adım daha uzaklaştırarak sermaye şirketi niteliğine daha uygun, fonksiyonel bir yapıya kavuşturmaktadır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Müdürler Kurulu Başkanı ve Atanma Usulü (TTK m. 624/1)

Maddenin birinci fıkrası, limited şirkette birden fazla müdürün varlığı halinde, genel kurul tarafından bu müdürlerden birinin "müdürler kurulu başkanı" olarak atanmasını amir hüküm olarak düzenlemiştir [4]. Atamanın gerçekleştirilebilmesi için başkan olarak seçilecek kişinin şirket ortağı olması zorunlu değildir. Üçüncü kişi profesyonel bir yönetici de müdürler kurulu başkanı sıfatını haiz olabilir. Bu atama yetkisi, TTK m. 616/1-b bendi uyarınca "müdürlerin atanmaları ve görevden alınmaları" kapsamında, genel kurulun devredilemez ve vazgeçilemez yetkileri arasındadır [5]. Doktrinde, anonim şirketlerden farklı olarak (anonim şirketlerde yönetim kurulu kendi başkanını seçerken, TTK m. 366), limited şirketlerde başkanın doğrudan "genel kurul" tarafından seçilmesinin, pay sahiplerinin yönetim organı üzerindeki mutlak otoritesini teyit ettiği kabul edilmektedir [4, 6].

2.2. Başkanın Genel Kurula İlişkin Yetkileri (TTK m. 624/2)

İkinci fıkra, şirket organizasyonunda doğabilecek aksaklıkları önlemek adına başkana (veya şirkette tek müdür varsa o müdüre) özel ve bağımsız bir takım yetkiler tahsis etmiştir. TTK m. 624/2 uyarınca başkan; genel kurulun toplantıya çağrılması, toplantının yürütülmesi, ilgili açıklamaların ve ilanların yapılması hususlarında yetkilendirilmiştir [4]. Bu kural emredici değildir; zira kanun metni "genel kurul başka yönde bir karar almadığı ya da şirket sözleşmesinde farklı bir düzenleme öngörülmediği takdirde" ifadesine yer vererek, sözleşme serbestisi veya genel kurul kararı ile bu yetkilerin diğer müdürlere veya özel bir prosedüre bağlanabilmesine imkân tanımıştır [4].

2.3. Kurulun Karar Alma Mekanizması ve Başkanın Üstün Oyu (TTK m. 624/3)

Üçüncü fıkra, müdürler kurulunun karar alma nisaplarını düzenler. Kural olarak birden fazla müdürün varlığı halinde kararlar çoğunlukla alınır. Ancak en kritik düzenleme "Eşitlik hâlinde başkanın oyu üstün sayılır." kuralıdır (casting vote) [4]. Kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde yönetim organının karar alamaması nedeniyle şirketin felç olmasını engellemeyi hedefleyen bu kural, oyların eşit dağıldığı senaryolarda başkanın iradesini şirket iradesi haline dönüştürmektedir. Bununla birlikte, fıkranın son cümlesi, "Şirket sözleşmesi, müdürlerin karar almaları konusunda değişik bir düzenleme öngörebilir" diyerek, ortaklara eşitlikçi bir model belirleme, ağırlaştırılmış nisaplar veya oybirliği şartı getirme özerkliğini tanımıştır [4].

3. Sistematik İlişkiler

• TTK m. 616/1-b — Müdürlerin ve müdürler kurulu başkanının seçilmesi, genel kurulun mutlak ve devredilemez yetkisi dahilindedir [5].
• TTK m. 623/1 — En azından bir ortağın şirketi yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunması zorunludur [7]. Dolayısıyla müdürler kurulu oluşturulurken üyelerden en az birinin ortak olması şartı gözetilmeli; ancak başkan olarak atanacak kişinin bu ortak müdür olması zorunlu tutulmamalıdır.
• TTK m. 617/1 — Genel kurul müdürler tarafından toplantıya çağrılır [8]. 624. maddenin 2. fıkrası, bu çağrı yetkisinin kullanımında başkana öncelik ve özel yetki tanıyarak m. 617 ile organik bir bütünlük oluşturmaktadır [4, 8].
• TTK m. 644 yollamasıyla TTK m. 391 — Müdürler kurulu kararlarının butlanı, TTK m. 644/1-c gereğince anonim şirket yönetim kurulu kararlarının butlanı hükümlerine tabidir [9, 10]. Başkanın üstün oyu kuralına riayet edilmeden veya çoğunluk sağlanmadan alınan müdürler kurulu kararları, organın iradesi tam olarak oluşmadığından yokluk veya butlan yaptırımı ile karşılaşacaktır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay’ın limited şirketlerin temsili ve müdürlerin yetkilerine ilişkin yerleşik kararlarında temel alınan kural, anonim şirket ve limited şirket organlarının işlevler ayrımı ilkesidir. Yargıtay ilgili hukuk daireleri, şirket ana sözleşmesinde aksi yönde bir belirleme olmadığı hallerde, kanunun öngördüğü asgari yönetim ve temsil standartlarına sıkı sıkıya riayet edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Özellikle genel kurul çağrıları bakımından Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi kararlarında, yetkisiz kişilerce yapılan genel kurul çağrılarının ve bu toplantılarda alınan kararların yok hükmünde veya iptal edilebilir olduğu belirtilmektedir [11, 12]. Bu bağlamda, şirket sözleşmesiyle veya genel kurul kararıyla yetkisi elinden alınmamış bir müdürler kurulu başkanının yaptığı çağrı geçerlidir ve organın resmi eylemi kabul edilir. Ancak başkan dışındaki bir müdürün (kurul kararı olmaksızın ve ana sözleşmede yetkilendirilmeden) genel kurulu toplantıya çağırması, usulsüz çağrı statüsünde değerlendirilebilecektir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1: ABC Limited Şirketi, sözleşmesinde müdürlerin karar alma usulüne dair herhangi bir özel hüküm barındırmamaktadır. Şirkette (A), (B), (C) ve (D) olmak üzere 4 müdür atanmış olup, genel kurul kararıyla dışarıdan profesyonel yönetici olan (A) müdürler kurulu başkanı seçilmiştir. Şirketin faaliyet gösterdiği sektörde yüksek bütçeli bir kredi çekilmesi için müdürler kurulu toplanmış; (A) ve (B) lehte, (C) ve (D) aleyhte oy kullanmıştır. Hukuki analiz: Somut olayda oylar 2-2 eşit dağılmıştır. TTK m. 624/3 hükmü uyarınca, şirket sözleşmesinde aksi bir düzenleme olmadığı için "eşitlik hâlinde başkanın oyu üstün sayılır." Kural gereği, başkan (A)'nın bulunduğu tarafın oyu geçerli sayılacak ve müdürler kurulu, ilgili kredinin çekilmesi yönünde karar almış kabul edilecektir [4].

Olay 2: XYZ Limited Şirketi'nde, pay sahibi ve müdür olan (X) ile, şirketin müdürler kurulu başkanı olarak atanan üçüncü kişi (Y) bulunmaktadır. (X), şirketin acil nakit ihtiyacını görüşmek üzere genel kurulu tek başına toplantıya çağırmak için ilan yayımlamıştır. Şirket sözleşmesinde çağrı merasimiyle ilgili kanuni hükümler dışında bir düzenleme yoktur. Hukuki analiz: TTK m. 624/2 gereği; genel kurulun toplanması ve toplantının yürütülmesi hususunda yetki kural olarak "başkan olan müdüre" aittir [4]. Şirket sözleşmesinde aksine düzenleme yahut genel kurulun başkaca bir kararı olmadığı için, diğer müdür (X)'in, başkan (Y)'nin muvafakati veya müdürler kurulu çoğunluk kararı olmaksızın kendi başına yaptığı çağrı hukuken yetkisiz çağrı niteliğindedir. Bu toplantıda alınacak kararlar "usulsüz çağrı" gerekçesiyle iptal davasına (TTK m. 622 yollamasıyla) konu olabilir [7].

6. Pratik Uygulama Notları

• İspat Yükü: Müdürler kurulunda alınan kararların çoğunlukla alındığının, oyların eşitliği halinde başkanın oyunun üstün sayılarak irade oluşturduğunun ispatı, müdürler kurulu karar defterine veya yazılı belgelere dayandırılmalıdır. Bir işlemin şirket konusu dışında veya yetkisiz olduğunu iddia eden üçüncü kişilere karşı iyiniyet savunması (TTK m. 371/2 kıyasen) bakımından ispat yükü şirkete düşer [13].
• Zamanaşımı / Süreler: Başkan tarafından yapılacak genel kurul toplantısına çağrılar, toplantı gününden en az on beş gün önce yapılmalıdır. Şirket sözleşmesi bu süreyi uzatabilir veya on güne kadar kısaltabilir (TTK m. 617/2) [8].
• Görevli/yetkili mahkeme: TTK m. 624 hükmünün uygulanmasından (örneğin müdürler kurulu kararının butlanı veya yetkisiz müdürün işlemi) kaynaklı uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, Asliye Ticaret Mahkemesi olup, kesin yetkili mahkeme şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir [14, 15].
• Yaygın uygulama hataları: Uygulamada en sık yapılan hata, birden fazla müdür atanmasına rağmen genel kurulun bir başkanı tayin etmemesidir. Bu durum, TTK m. 624/1’in amir hükmünün ihlali anlamına gelir [4]. Ayrıca, şirket ana sözleşmesinde aksi bir düzenleme olmamasına rağmen, başkanın üstün oyunun eşitlik halinde dikkate alınmayıp işlemin reddedilmiş sayılması sıklıkla karşılaşılan yapısal bir hatadır.

7. Eleştirel Değerlendirme

TTK m. 624’ün, limited şirketleri şahıs şirketi ataletinden kurtarıp kurumsal, işleyen bir mekanizmaya kavuşturması doktrin tarafından büyük ölçüde takdir edilmiştir (Poroy/Tekinalp/Çamoğlu). Ancak, özellikle TTK m. 624/3'te öngörülen "başkanın üstün oyu" mekanizması belirli eleştirilere tabi tutulmalıdır. Sermaye ortaklıklarında esas olan eşitlik ve kurumsal irade ilkelerine istisna getiren bu kural, bazı durumlarda azınlığın temsilini dışlayabilmektedir. Çoğunluk gücünü elinde bulunduran ortakların belirlediği bir başkanın, kurul içindeki tüm kilitlenmelerde mutlak hakimiyet kurması "organın ortak aklı" yerine "tek adam" fiiliyatını doğurma riskini taşır. Kanun koyucunun şirket sözleşmesiyle aksine hüküm konulabilmesi imkânını açık bırakması (m. 624/3 son cümle) isabetli bir hukuk politikası tercihidir [4]; böylece ortaklar arzu ederlerse bu üstün oy müessesesini bertaraf edebilirler. Keza, başkanın atanma mekanizmasının yönetim kurulu (müdürler kurulu) içinden değil de doğrudan genel kurul tarafından gerçekleştirilmesi (TTK m. 624/1) hususu da, müdürlerin kendi aralarındaki çalışma dinamiğine ve organ otonomisine genel kurulun yoğun bir müdahalesi olarak okunabilir.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.