**V
Madde 60 - (1) 56 ncı maddede yazılı davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde bu nların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Şu kadar ki, haksız rekabet fiili aynı zamanda 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımı süresine tabi olan cezayı gerektiren bir fiil niteliğinde is e, bu süre hukuk davaları için de geçerli olur.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) “Haksız Rekabet” başlıklı Dördüncü Kısmının “Hukuki Sorumluluk” bölümünde yer alan 60. maddesi, haksız rekabet eylemlerinden doğan hukuk davalarının tâbi olduğu zamanaşımı sürelerini düzenlemektedir. Haksız rekabet hukuku, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanması amacına hizmet eder [1]. Bu sistematiğin bir gereği olarak, haksız rekabet eylemine maruz kalan kişilerin hukuki koruma yollarına (tespit, men, maddi durumun ortadan kaldırılması, maddi ve manevi tazminat) başvurma hakları, hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleri gereğince belirli sürelerle sınırlandırılmıştır [2].
TTK m. 60 hükmü, haksız rekabet davalarında ikili bir zamanaşımı sistemi benimsemiştir: Bir yanda hak sahibinin durumu öğrenmesine bağlı olan bir yıllık nispi süre, diğer yanda ise eylemin gerçekleşmesinden itibaren işlemeye başlayan üç yıllık mutlak süre öngörülmüştür [3]. Bununla birlikte, kanun koyucu haksız rekabet eyleminin aynı zamanda ceza kanunları kapsamında suç teşkil etmesi ihtimalini de göz önünde bulundurarak, mağduru korumak amacıyla ceza zamanaşımı süresinin hukuk davalarına da uygulanmasına olanak tanıyan özel bir atıf kuralı ihdas etmiştir [3, 4].
TTK m. 60 uyarınca dava hakkı, kural olarak hakların doğumunu öğrenme tarihinden itibaren bir yıl ve herhâlde bu hakların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğramaktadır [3, 5]. Bir yıllık süre "nispi" nitelik taşımakta olup, sürenin işlemeye başlaması için davaya hakkı olan tarafın hem haksız rekabet fiilini hem de faili öğrenmiş olması şarttır. Üç yıllık süre ise "mutlak" niteliktedir; fiilin gerçekleşmesiyle (hakkın doğumuyla) birlikte işlemeye başlar ve mağdur durumu öğrenmemiş olsa dahi, bu sürenin dolmasıyla birlikte haksız rekabet davası açma hakkı zamanaşımına uğrar [3].
Maddenin ikinci cümlesi, haksız rekabet fiilinin aynı zamanda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) gereğince daha uzun dava zamanaşımı süresine tâbi olan cezayı gerektiren bir fiil niteliğinde olması durumunda, bu uzun sürenin hukuk davaları için de geçerli olacağını düzenlemektedir [3, 4]. Ceza kanunlarında öngörülen zamanaşımı, zararın veya fiilin öğrenildiği tarihten değil, haksız rekabet eyleminin fiilen gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar [6]. Uzamış ceza zamanaşımının uygulanabilmesi için, fail hakkında mutlaka bir ceza kovuşturması yapılmış veya ceza davası açılmış olması şart değildir; haksız rekabet eyleminin ceza hukuku bakımından suç teşkil eden bir niteliğe sahip olması yeterlidir [6, 7]. TCK m. 66 uyarınca asli dava zamanaşımı süresi en az 8 yıl iken, kesilme hâllerinde TCK m. 67 uyarınca bu süre en fazla 12 yıla kadar uzayabilmektedir [7]. Fiilin daha uzun bir ceza zamanaşımına tâbi cezayı gerektiren bir fiil olması hâlinde, hukuk davası içinde de bu uzun zamanaşımı süresi uygulanacaktır [8].
Haksız rekabet eyleminin bir anlık bir hareket olmayıp devamlılık arz etmesi (temadi etmesi) durumunda, zamanaşımı süresinin başlangıcı özellik arz eder. Yargıtay içtihatlarına ve doktrine göre, haksız rekabet fiili devam ettiği sürece zamanaşımı süreleri işlemeye başlamaz [9]. Zamanaşımı süresi, haksız rekabet teşkil eden eylemin son bulduğu tarihten itibaren işlemeye başlar [9]. Haksız rekabete yol açan davranış tekrarlandıkça zamanaşımı kesilir ve eylemin son bulmasıyla yeniden işlemeye başlar [9].
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (YHGK), haksız rekabet davalarında zamanaşımının ve TMK m. 2 kapsamında hakkın kötüye kullanılmasının tespiti noktasında temel ilkeler ortaya koymuştur. YHGK'nın 19.11.1969 tarihli kararı başta olmak üzere yerleşik içtihatlarına göre, haksız rekabet eylemi devam ettiği sürece kural olarak zamanaşımı başlamaz [9]. Ancak, uzun bir süre eyleme göz yuman ve ses çıkarmayan davacının, aradan yıllar geçtikten sonra haksız rekabet davası açması Medeni Kanun m. 2'ye aykırılık teşkil eder [9, 13]. Doktrinde Sabih Arkan da bu ilkeyi desteklemekte olup, haksız rekabet fiilinin başladığı tarihten çok sonra dava açılmasının duruma göre hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırı düşeceğini ve davanın reddini gerektirdiğini ifade etmektedir [13]. Ayrıca, haksız rekabet davası hakkına sahip olan taraf, uzun süre sessiz kalmışsa, sessiz kalma yolu ile hak kaybı ilkesi uyarınca dava hakkını yitirebilir [14].
Olay 1: A A.Ş., rakibi olan B Ltd. Şti. hakkında 2021 yılında sosyal medya ve çeşitli basın organlarında karalayıcı, gerçeğe aykırı ve incitici bir reklam kampanyası yürütmüş ve kampanya aynı yıl sona ermiştir. B Ltd. Şti. yönetimi, bu reklam kampanyasından ancak 2025 yılında haberdar olmuş ve hemen haksız rekabet nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açmıştır. Hukuki analiz: TTK m. 60 uyarınca haksız rekabet davaları, öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl ve herhâlde fiilin doğumundan itibaren 3 yıl içinde açılmalıdır [3]. B Ltd. Şti. olayı yeni öğrenmiş (1 yıllık nispi süre içinde) olsa dahi, fiilin gerçekleşmesinin üzerinden 4 yıl geçmiştir. Mutlak süre olan 3 yıl dolduğundan, eylem TCK kapsamında (örneğin iftira, suç uydurma veya nitelikli haksız rekabet suçu bağlamında) daha uzun bir ceza zamanaşımına tâbi değilse, dava zamanaşımından reddedilecektir.
Olay 2: Bir kimya fabrikası olan X A.Ş., 2018 yılından itibaren Y A.Ş.'nin tescilsiz işletme adını kendi ürün ambalajlarında iltibas yaratacak şekilde haksız olarak kullanmaya başlamıştır. Y A.Ş. yöneticileri bu kullanımı 2018 yılından beri bilmelerine rağmen hiçbir ihtar çekmemiş veya dava açmamıştır. Y A.Ş., 2026 yılında haksız rekabetin men'i davası açmıştır. Hukuki analiz: Olayda haksız rekabet eylemi (iltibas yaratan ambalaj kullanımı) 2018'den beri aralıksız olarak devam etmektedir. Haksız rekabete yol açan eylem tekrarlandıkça (temadi ettikçe) TTK m. 60 anlamında zamanaşımı süresi işlemeye başlamaz [9]. Bu nedenle teknik olarak zamanaşımı def'i dinlenmez. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve doktrin (örn. Arkan) yaklaşımı gereği, davacının 8 yıl boyunca sessiz kalıp sonrasında bu davayı açması TMK m. 2 (hakkın kötüye kullanılması) ve "sessiz kalma yoluyla hak kaybı" ilkesi gereği korunmaz ve davanın reddi gerekir [9, 13, 14].
Doktrinde TTK m. 60 ile ilgili en önemli tartışma, uzamış ceza zamanaşımının uygulanması ve hakkın kötüye kullanılması (TMK m. 2) arasındaki gerilim hattında ortaya çıkmaktadır. Sabih Arkan ve Reha Poroy gibi hukukçular, haksız rekabet davalarında uzun süre eylemsiz kalınmasının ardından salt ceza zamanaşımı daha uzun diye veya fiil temadi ediyor diye yıllar sonra dava açılmasının ticari hayatın güvenliği ilkesiyle bağdaşmayacağını haklı olarak savunmaktadır [9, 13, 14]. Nitekim YHGK kararları da bu doktriner duruşu destekleyerek "sessiz kalma yoluyla hak kaybı" kuramını haksız rekabet uyuşmazlıklarına entegre etmiştir. Ayrıca, ceza kanunlarındaki zamanaşımı sürelerinin (en az 8 yıl) ticari uyuşmazlıkların gerektirdiği sürat ilkesi ile ne derece bağdaştığı doktrinde sıklıkla eleştirilmektedir. Kanun koyucunun eTTK'dan bu yana koruduğu bu ikili yapının, mağduru korurken piyasa istikrarını tehlikeye atabileceği eleştirisi bilimsel zeminde geçerliliğini korumaktadır.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.